Arkeoloji

Ortadoğu’da 4.000 Yıllık Bir Oyun: “Köpekler ve Çakallar”

dp264108

46990338“Köpekler ve Çakallar” veya “Palmiye Oyunu” olarak da bilinen oyun, ilk kez Petrie tarafından Mısır’daki örnekler temel alınarak “58-Delik Oyunu” olarak adlandırılmıştı . Fakat daha sonraki araştırmalar, delik sayısının değişebileceğini göstermiştir. Bu oyun, antik Yakındoğu için uluslararası bir niteliğe sahipti. Oyuna iliştin buluntuların ele geçtiği coğrafya: Mısır, Filistin, Anadolu, Suriye, İran ve Mezopotamya’yı kapsar.

Oyun levhasının yüzeyi levha kenarları boyunca dizilmiş delikler ile levhanın orta bölümünde üst kenardan alt kenara doğru iki paralel sıra halinde uzanan deliklerden oluşur. Çoğu levhanın üst kenarında, orta eksen üzerinde bir delik daha bulunmaktadır (Tepe Deliği). 

Oyunun kuralları kesin olarak bilinmemektedir. Levhaların genel özelliklerinden bu oyunun çubuk şeklindeki piyonlarla ve zar işlevine sahip bir araçla oynanan bir çeşit yarış oyunu olduğu anlaşılmaktadır. Köpekler ve Çakallar oyununun en erken örneklerini Mısır’da bulunmuştur. Bilinen en erken tarihli levha, IX. veya X. Hanedanlığa (yak. MÖ. 2160) tarihlendirilmektedir ve tüm örnekler mezarlardan ele geçmiştir. Tarihlenmiş örneklere dayanarak, Mısır’da bu oyunun Orta Krallık’tan sonra oynanmadığı söylenebilir. Bazı araştırmacılar bu oyunun Mısır’da unutulmasının nedenini, Mısır’a Suriye’den göç eden Hiksosların (yak. M.Ö. 1648-1537) hakimiyetine bağlar.

Mısır dışında bulunmuş en erken örneklere Anadolu’da rastlanılmaktadır. Asur Ticaret Kolonileri Çağı’na (M.Ö. 1945- 1725) ait oyun levhaları Kültepe, Acemhöyük, Konya-Karahöyük ve Boğazköy’de bulunmuştur. Mezopotamya kökenli olan ve Yale Koleksiyonu’nda yer alan bir levha ise üzerindeki betimlemelere dayanılarak, Eski Babil Dönemi’nin başlarına (M.Ö. 19. yy.’ın ortaları) tarihlendirilmiştir.

Yazar: Sevgi Gülalp