Tarih

Türkistan Kahraman Ülkesi

Bu topraklarda Abilhayır Han, Rabia (Rebekah ) Sultan Begüm , Jolbarıs (Bars) Han, Eşim Han, Ondan sultan (Şığay han’ın oğlu ), Ablay Han, Kazibek bey ve diğer Ulularımız Türbeleri bulunmaktadır. Türkistan Doğu tarihinde her zaman önemli olan bir şehirdi. Kazakistan ve Orta Asya’nın kültür merkezidir. X yüzyıl kayıtlarına göre eskiden Türkistan yerine Yessi (Яссы) ve Şavgar(шавғар) şehri olarak adlandırılmaktaydı. Türkistan ise Orta Asya’nın tamamına verilen bir isimdir. Sovyetler döneminde Yessi yerine Türkistan adı bilinçli bir şekilde değiştirilmiştir. «Türk» kelimesi  kahramanlık, yiğitlik anlamına gelir. «Stan» ise  Fars dilinde ülke ya da halkları biriktirmek anlamına gelmektedir. Türkistan şehrini kahramanlar ülkesi diye de söyleyebiliriz. Tarihi kaynaklarda 8. Yüzyıla kadar Yessi Batı Türk Kağanlığı, Türkeş ve Karluk Devletleri sınırları  içindeydi. Sonra  Oğuz,  Karluk ve Arapların başkenti oldu. Aynı zamanda 16-18 yüzyıllarda Kazak Hanlığı’nın başkenti olarak seçildi. Bu topraklarda Abilhayır Han,Rabia (Rebekah ) Sultan Begüm, Jolbarıs Han, Eşim han , Ondan sultan (Şığay han’ın oğlu), Ablay Han, Kazibek ve diğer Ulu insanlar bu Han bu bölgede yaşadı.

Bu şehrin tarihinde Kasım Han’ın da ayrı bir yeri vardır. Nogayları savaşlardan yenik çıkması, Kazak askerlerini bu durum sürekli rahatsız etmekteydi. Ama bu sadece bir başlangıçtır. Bu olaydan sonra Kasım Han kendi askekerlerini yeniden sefere  hazırlıyordu. Sultan’ın yaptığı eski hataları tekrar etmemek için gece gündüz durmaksızın çalışıyordu. Sultan’ın hatalarını düzeltmeye çalışıyordu. Öncelikle de askeri yönetmeyen,layık olmayan başçı(yöneticileri) görevden aldı ve yerine gerçekçi, askeri disipline sahip, eğitimli askerleri halk arasından tanıdığı askerleri komutan olarak atadı. Sultan: Düşmanlar elde edebilecek olan şehirleri kendi akraba kardeşleri yönetmesinin merkezi bir yönetim kurmak için doğru olduğunu düşünüyordu. Örneğin Sozak bölgesini ve çevresini kardeşi Mahmut Sultan  idaresi altına verdi. Kışın soğuk günlerin birinde. Beklemedik bir haber geldi. Muhammed Şaybani Han, Nogaylara ait olan Sır nehri etrafındaki yerleri almak için tekrar dönmüştü. Sinirlenen Mahmut Sultan kendi askerleriyle onlara karşı saldırıya geçti. Düşmanların sayısının çok olması ve sert soğuk olması nediyle Mahmut Sultan yardım istemek zorunda kaldı. Burunduk va Kasım Han bu kötü haberi duyunca sert ve keskin soğuğa bakmadan aceleyle  yardıma koştular. Savaş Sozak ve Sığanak şehirleri ortasında başlandı. Savaş yenilgiyle sonuçlanmak üzereydi. Kasım Han sinirlenerek askeri komutayı kendi üzerine aldı ve orduyu komuta etti. Savaş durum savaşın gidişatını değiştirdi. Şaybani Han’ın askerleri Güney Kazakistan terk etmek zorunda kaldı. Zafere ulaştıktan sonra eve dönerken Şaybanilerin Otokar, Yessi (Türkistan ),Safran, Sığanak  şehirlerini elde geçirdiği hakkındaki kötü haberler gelmeye başladı. Mahmut Han askerlerine Şaybanilerin elde ettiği şehirleri tekrar almasını buyurdu.Bu kanlı savaş üç yıl sürdü. Sonunda Türkistan etrafındaki bütün şehirler Kazakların eline geçti.

Türkistan Kazak Hanlığı’na dahil edildikten sonra  Orta Sirderya alanının büyük şehri olarak seçildi. Ayrıca bölgenin en büyük ticaret  merkezi haline geldi. O zamanlar komşu ülkelerden Kazak Hanlığı’na gelen Büyükelçiliği burada karşılıyordu.Türkistan’da Kazak Hanlığı yöneticilerin toplantıları sadece burada yapılmaktaydı. Düzenlenen kurultaylar ise devletin çeşitli bölgelerinde yapılmaktaydı.  Ancak  devletin genel sistematik toplantıları sadece Türkistan’da gerçekleştiriliyordu.

Aktaran: Dilafruz Khasanova

Kaynak: e-history.kz