DÜŞÜNCE Tarih

Geleneksel Çin Resmi ve Çin Resminin Önde Gelen Ressamları

Geleneksel Çin Resmi fırça kullanma yöntemiyle boyanır; siyah ve renkli mürekkepler ile renklendirilir. Şüençeng’da (Xuancheng) üretilen yüksek kaliteli bir tür parşömen kağıdı olan Şüen (Xuan) kağıdı üzerine yapılan Çin resim sanatı; Çin tıbbı ve tiyatrosu ile Çin için “Üç Büyük Kültürel Değer” olarak kabul edilir.

Gu Kaizhi
Gu Kaycı’nın başyapıtı

Geleneksel Çin resimlerinde insan figürleri, manzara ve çiçek-kuş resimleri olarak üç ana unsur işlenir. Savaşan Beylikler Dönemi’nde (M.Ö. 475-221) Çin resminde daha çok insan figürü resimleri ön plana çıkmış ve Tang Hanedanlığı’na kadar gelen 1000 yıllık süreç içerisinde insan figür resimleri büyük bir gelişim göstermiştir. İnsan figür resimleri ile Gu Kaycı (Gu Kaizhi) ve Vu Daozı (Wu Daozi) adlı ressamlar ön plana çıkmıştır. 

Gu Kaycı
Tahmini olarak 344 yılında Wuşi’de (Wuxi) doğan Çinli ressam Gu Kaycı 405’te yine aynı şehirde yaşamını kaybetmiştir. Tang dönemi (618-907) ustalarına öncülük eden figür çalışmalarıyla tanınır.

Tarihi kayıtlara geçen ilk Çinli ressamlarından biri olan Gu Kaycı portre çalışmalarının yanı sıra tarihsel konulu resimlerle Taocu efsaneleri konu alan resimler de yapmış, ayrıca çeşitli metinlerin yer aldığı el rulo­larını resimlemiştir. Kesinlik kazanmamış olmakla birlikte, günümüze ulaşan en erken rulo resmi ör­neklerinden Saraylı Hanımlara Ahlâk Dersleri (İngiliz Müzesi, Londra) adlı resmin sanatçıya ait ol­duğu sanılmaktadır.

Genç yaşta sarayda resmi bir görev alan Gu Kaycı’nın, döneminin çalkantılı si­yasal yaşamı içinde kendini koruyabilmek için tu­haf ama zararsız bir kişiliğe büründüğü söylenir. Ancak keskin zekâsı ve canlılığıyla döneminin en ilginç ve popüler sanatçılarından biri olmayı başar­mıştır. Sanatı, kişiliğinin bu yanından olduğu ka­dar, dönemin Taocu mistik düşünce sistemiyle yu­muşamaya başlayan Konfüçyüsçülük’ün de etkile­rini yansıtır. Gu Kaycı, Vimalakirti’nin Portresinde ünlü Budacı ermişi bütün özellikleriyle ustaca betimleyerek portre sanatında gerçekçi betimleme yönteminin öncüsü olmuştur.

Konfüçyüsçü öğreti­nin ağır bastığı Saraylı Hanımlara Ahlak Dersleriyle, gene sanatçıya atfedilen Çalışkan Kadın­larda geleneksel temaları işlemekle birlikte, kişile­rin özelliklerini de ustaca yansıtmıştır. Bulut Teraslı Dağ Resmi Üze­rine adlı denemesinde Taocu etkilerle yaptığı bir manzara resmini anlatmıştır. Aynı yazıdan sanatçının mavi, sülüğen kırmızısı ve moru dra­matik bir etki yaratacak biçimde kullandığı anlaşılmaktadır. Çizgisel fırça vuruşları ritmik bir hareket­lilikle canlılık kazanmıştır. Taocu bir şiir için yap­tığı “Lo Irmağı Perisi” de (Freer Sanat Galerisi, Vaşington) Gu Kaycı’ya atfedilen resimler arasındadır

Vu Daozı
Yaklaşık 700-760 yılları arasında yaşadığı bilinen Çinli ressam Vu Daozı Tang döneminin ressamlarındandır. Günümüze hiçbir özgün yapıtı ulaşmamış olan sanatçının üslubunu o döneme ait yorumlardan ve yapıtların günümüze gelen kopyalarından anlayabiliriz. Vu Daozı Budizm kültürünü resimlerine yansıtmış bir ressamdır. Budist ikonaları, manzaraları, figürleri, hayvanları, çiçekleri, ölüm sonrasını ve mimarlık yapıtlarını işlediği resimleri daha sonraki dönemde aynı bağlamdaki birçok yapıta model olarak benimsenmiştir. En büyük özelliği fırçasını akıcı, güçlü ve kendinden emin bir şekilde kullanmasıdır. Figürleri bir heykeli anımsatacak denli hacimseldir ve hareketle kütlesellik birlikte verilmiştir. Bu niteliklerinin yanı sıra betimlediği görkemli figürlerinden ötürü eleştirmenlerce Michelangelo’yla karşılaştırır. Efsaneleşmiş bir alıntıya göre figürlü resmin yaratıcısı olan sanatçı Mozhu olarak bilinen bambu resmindeki tek renkli kaligrafik üslubun ilk uygulayıcısıdır. Ayrıca Tang sanatçılarında kullanılan ve Sengruan olarak bilinen ipek baskı yönteminin de kurucusu olarak bilinmektedir.
Li Sışün'ün yapıtı "Saray Bahçesi"
Li Sışün’ün yapıtı “Saray Bahçesi”

Genellikle dağlar ve nehirlerin güzel tasvirleriyle karşılaştığımız manzara resimleri Çin (Qin) Hanedanlığı döneminde görülmeye başlar. Sui-Tang Hanedanlıkları döneminde ise diğer resim türlerinden ayrılarak başlı başına bir konu oluşturmuş; Song döneminde manzara resimleri altın çağını yaşamıştır. Li Sışün (Li Sixün), Fan Kuan ve Tang Yin manzara resimlerinin önde gelen ressamları olarak tarihte adlarını yazdırmışlardır.

Li Sişün M.Ö 651-716 yılları arasında yaşamış, manzara resmi üzerine uzmanlaşmış bir ressamdır. Li Sişün, Tang hanedanlığı’nın dekoratif bir biçimde renklendirilmiş manzara stilinin baş temsilcisi ve Kuzey Ressam Okulu’nun kurucusudur. Li Sışün’ün Tang hanedanlık ailesiyle doğrudan bir ilişkisi vardı. Sürgünlerinde bile içerisinde bulunduğu aktif bir siyasi hayatı vardı. Kendisine komutanlık rütbesi de verilmiştir. Oğlu Li Caodao (Li Zhaodao) da ünlü bir ressamdır. Bu nedenle babası bazen büyük general Li oğlu ise küçük general Li olarak anılmıştır. Henüz çok fazla özgün çalışmalar yok iken, Li Sişün ve Li Caodao ,  Gu Kaycı ve Can Zıçıen (Zhan Ziqian) gibi erken dönem ressamlarından türemiş kusursuz hat tekniklerini kullanarak çok dekoratif ve ayrıntılı moda tarzlarında resim yapmalarıyla bilinmişlerdir. Özellikle dekoratif mineral renkleri mavi ve yeşili, sıklıkla da altın rengini ve beyazı resimlerinde kullanmışlardır.
Tang Yin, 1470 – 1524 yılları arasında Ming Hanedanı döneminde yaşamış Çinli ressam, kaligrafi ustası ve şairdir. Ming Hanedanlığı döneminde yaşamasına rağmen birçok resmini Song Hanedanlığı dönemindeki figürlerden esinlenmiştir.

Tang Yin, Çin sanat tarihinin en göze çarpan ressamlarından biridir. Şen Cou (Shen Zhou), Ven Cenmin (Wen Zhengming), ve Çiu Yin (Qiu Ying) ile birlikte Ming döneminin ‘4 usta’sından biridir.

Tang Yin, düşük gelirli bir ailenin oğlu idi. Ancak zekası ve çalışkanlığı sayesinde yaşadığı Sucou’da (Suzhou) zengin ve güçlü biri haline geldi.

Kaligrafide “işlek el yazısı” stili ile mükemmeliyete yaklaşmıştır. Şiirlerinde, Şen Cou ve Ven Cenmin gibi ustaların ilgilenmediği temalara dokunmuştur. Açgözlülük, hırs ve kıskançlık konularını ele almıştır. Çocukluğunda geçirmiş olduğu zorluklar ve mutsuzluk şiirlerine yansımıştır.

Manzara resimleri çizimleriyle bilinir. Resimlerinde genellikle açık renkler kullanmıştır. Egzotik tepeler ve ağaç resimleri ile dağların ve ağaçların arasından akan ırmak resimleri meşhurdur. Bunun yanı sıra güzel kadın figürlü resimler de yapmıştır.

Çiçek-kuş resimleri ise birçok çiçek, kuş, böcek ve su canlılarının resme dökülmesiyle ortaya çıkmış bir akımdır. Güney-Kuzey Hanedanlıkları döneminde görülmeye başlanan bu akım yine Song Hanedanlığı döneminde en yüksek seviyeye ulaşmıştır. Çiçek-kuş resimlerinde Cu Da (Zhu Da), Bambu ağacı resimlerinde Cın Şie (Zhengxie), balık türü resimlerde ise Çi Bayşı (Qi Baishi) adlı ressamlar ekol olmuşlardır.

Çı Bayşı “Çekişme”

Geleneksel Çin Resmi teknik olarak; fırça kullanılarak ince işlemelerle süslenmiş gerçeğe yakın resimler (Gongbi) ve serbest stil (Şie Yi Hua [Xieyihua]) ikiye ayrılır. Bu resimler batı kültüründe ortaya çıkmış resimler ile benzerliğe sahip değildir. Batı kültüründeki resimler daha gerçekçi olup Çin resimleri biraz daha romantik yaklaşır resim sanatına. Çin resimlerinde şiirsellik ön planda kalır. Misal Şü Beyhong (Xü Beihong) adlı sanatçı “at” resimleriyle ünlüdür. Basit fırça darbeleriyle kağıt üzerinde ortaya çıkardığı at figürü mükemmel bir gerçekçiliğe sahiptir. Bir başka örnek ise serbest stil ressamlarından biri olan Çi Bayşı 他日相呼 (Ta ri xiang hu [Tr Okunuş: Ta rı şian hu]) adlı eserinde bir solucan için birbirleri ile dövüşen iki küçük civcivi çizmiştir. “Hiçbir şeyin farkında olmayan iki küçük çocuğun yalnızca bir yiyecek konusunda anlaşamaması” kompozisyonuna sahip bu eserde Çi Bayşı hayatın önemine vurgu yapıyor.

Geleneksel Çin resimlerine örnekler 

Çin resminin ana hatları hayal gücüyle zenginleştirilmiştir. Fırça kullanım teknikleri değişken olup yoğun ve özgür betimlemelerin yanında detaylayıcı ve büyüleyici tarafları da bulunur.

Şü Beyhong'un eserleri
Şü Beyhong’un eseri

Bir geleneksel Çin resmi eserinde batılı resimlere fark olarak resmin herhangi bir tarafında bir şiir ve bir mühür bulunur. Bu yüzden Çin resimlerinde şiir, yazı, resim ve mühür bir araya gelmiştir. Çin resim sanatı uzun yıllar önce atılımını yapmış ve dünya insanlarına önemli bir miras bırakmıştır.

Berkcan Yalçın

Ankara Üniversitesi Sinoloji ABD. (Çinîyat) mezunu. Bilimdili.com çevirmen ve yazarı. Şu anki ikamet yeri Pekin, ÇHC.

Yorumla

Yorum yazmak için buraya tıklayın...

Arşivler

Sosyal Medyada Bilimdili