Dil DÜŞÜNCE Tarih TEKNOLOJİ TOPLUM

Uluslararası Dinleme ve Şifreleme Savaşları 7

EMPERYALİZM VE OPERASYON TEKNİKLERİ

Emperyalizm, ülkesini görünmez diktatörlüklerden kurtarmaya çalışan her liderin çenesini bir daha açılmayacak şekilde kilitlemek üzere programlanmış bir hastalık çeşididir. Muhammed Musaddık da bu hastalığı temizlemeye çalışırken canından olan en bariz örneklerinden biridir. “TP-AJAX” kod adıyla gerçekleştirilen Ajax Operasyonu sonrasında [1], [2], darbeyi gerçekleştiren güçleri (CIA ve MI6) hiçbir şekilde zikretmemiştir/zikredememiştir.

ABD ve İngiltere (CIA ve MI6) operasyonlarının ana hedefi her zaman, varolan istikrarın güvencesine (hükümet) aşırı muhalefet eden kesimdir. İlk önce bu kesimi gruplara böler ve yine bu grupların arasından bizzat seçtikleri temsilciler ile çalışmaya başlar. Milyonlarca dolar rüşvetin dağıtıldığı çalışmaların neticesinde gruplar mevcut hükümeti görevden ayrılmaya zorlamak ve asayişi bozmak üzere ayaklanır.

APOC/AIOC VE PETROL İŞÇİLERİ

İngiltere tarafından 1908 yılında, İran’ın Mescid-i Süleyman şehrinde büyük bir petrol sahası keşfedildi. Bu sahayı değerlendirmek üzere sonrasında %51’ini İngiliz hükümetinin satın alacağı APOC/AIOC (Anglo-Persian Petrol Şirketi – Anglo-Iranian Petrol Şirketi) adında özel bir petrol şirketi kuruldu [3].

İran için endüstriyel kalkınma, planlama ve diğer temel reformlar petrol gelirleri üzerinden öngörülüyordu. Hükümetin petrol endüstrisi üzerindeki kontrol eksikliği, AIOC’un İran’daki faaliyetlerini yürütme biçimiyle ilgili pek çok tartışmaya sebebiyet verdi. 1951’de İran’ın, AIOC’un kamulaştırılmasına verdiği destek çok yoğun oldu. Sebep ise İran’ın elde ettiği gelirlerin çok düşük olmasıydı.

Örneğin; 1947’de AIOC, vergi sonrası karlarının 40 milyon Euro olduğunu bildirdi, ancak anlaşma İran’ı kendi petrolünden sadece 7 milyon Euro almaya zorluyordu [3].

Ayrıca İranlı petrol işçileri ve aileleri için koşullar çok kötüydü. İran Petrol Enstitüsü müdürünün belirttiğine göre ücretler günlük sadece 50 sentti. Tatil ücreti, hastalık izni ve engellilik tazminatı yoktu. İşçiler, su ve elektrik olmayan gecekondu kasabalarında yaşıyorlardı [3].

MİLLİLEŞEN PETROL

Yine aynı ABD ve İngiltere, demokratik seçimlerle iktidara gelmiş olan ve halkın istekleri doğrultusunda ilerlemeyi planlayan (petrolü millileştirmek), yenilikçi reformlarla ülkesindeki demokrasinin önünü açmaya çalışan Muhammed Musaddık’ın kendilerine hizmet etmediğini tüm dünyaya gösterdi.

Muhammed Musaddık’ın hazırladığı, İran petrollerinin millileştirilmesini öngören yasa tasarısı 1951’de meclisten geçti ve Batı destekli Şah (Muhammed Rıza Pehlevi), meclisin bu kararıyla daha da güçlenen Muhammed Musaddık’ı başbakanlığa getirmek zorunda kaldı. Şah başlangıçta petrol millileştirilmesini destekledi ancak CIA ve MI6’nın dinleme ve şifreleme savaşlarına katılmadığı takdirde “tahttan indirileceği” konusunda bilgilendirildikten sonra seçimini Batı’dan yana kullandı [4].

Muhammed Musaddık, tüm tehditlere rağmen şirketin yerel altyapı varlıklarını tamamen kamulaştırdı ve yeni şirkete NIOC (Ulusal İran Petrol Şirketi) adını verdi.

TRUMAN VE EISENHOWER

Bunun üzerine İngiltere; İran petrol pazarından çekildi, İran’a giden gıda akışını kesti ve petrol alımını durdurmak için İran’a yönelik uluslararası bir ambargo uygulanmasını sağladı. Bu noktada Harry Truman ABD’si devreye girerek tarafları yumuşatmaya çalıştı. Bu hamle, petrol krizini iki ülke arasında yaşanan gerilimden çıkardı ve uluslararası bir boyuta taşıdı. Truman’dan sonra başlayan Alman asıllı Dwight David Eisenhower ABD’si ise Muhammed Musaddık’a iyi gözle bakmıyordu ve operasyonun sekteye uğramaması için İngiltere’ye her türlü desteği verdi.

Muhammed Musaddık’ın İran petrolü için yeni pazarlar bulmada karşılaştığı güçlükler ekonomik sorunları derinleştirdi ve beraberinde geri dönüşü olmayan birtakım stratejik hatalar gerçekleşti. Kendisini eleştiren muhalifleri tasfiye etmesi bu hatalardan biri ve en büyüğüydü. Günden güne yalnızlaştı ve gücünü peyderpey kaybetti.

KAÇINILMAZ SON

Millileştirme kararı, İran’da giderek derinleşen bir siyasi ve ekonomik bunalıma yol açtı. Muhammed Musaddık ve önderlik ettiği Ulusal Cephe Partisi, halk arasında güçlenmeye devam ettiyse de yönetimde güçlü bir konumu olan elitlerin (Batı desteklilerin) Muhammed Musaddık yönetimine tepkileri yoğunlaştı [4.1].

CIA ve MI6’nın derin dinleme ve şifreleme çalışmasının ardından gerçekleştirdiği 3 (üç) darbenin de hedefinde İngiliz petrol tesislerinin millileştiren, kötürüm İran halkının milli kahramanı olan Muhammed Musaddık vardı. Hepimize dinlemeden ve şifrelemeden yapılan her “kahramanlık” girişiminin, en ufak hatadan nemalanmak için tetikte bekleyen doğal dış muhalif emperyalizmden nasibini aldığını gösterdi.

Son yıllarda ortaya çıkan resmi raporlarda CIA, Ajax Operasyonu’ndaki rolünü kabul etti [5]. Uluslararası istihbarat teşkilatlarının Ortadoğu’daki ilk ortak darbesiyle iktidarını kaybeden, tam adıyla Muhammed Hidayet Musaddık bugün hala İran için sembol isimlerden biridir.

Ajax Operasyonu hayaleti bölgeyi rahatsız etmeye devam ediyor [6].

Referanslar:

[1] http://en.wikipedia.org/wiki/1953_Iranian_coup_d%27%C3%A9tat

[2] http://www.thelatinlibrary.com/imperialism/notes/operationajax.html

[3] http://en.wikipedia.org/wiki/Anglo-Persian_Oil_Company

[4] http://en.wikipedia.org/wiki/Mohammad_Mosaddegh

[4.1] http://tr.wikipedia.org/wiki/Muhammed_Musadd%C4%B1k

[5] http://www.ntv.com.tr/dunya/ciaden-60-yil-sonra-darbe-itirafi,3pPUbZVEhEeoPq13z_eW_Q

[6] http://www.theguardian.com/politics/2003/aug/20/foreignpolicy.iran