Geçtiğimiz ay Dünya Sağlık Örgütü’nce yayınlanan bültene göre Temmuz 2016’dan bu yana yalnızca İtalya, Romanya, Almanya ve Portekiz’de görülen kızamığa bağlı ölümlerin sayısı 35. İtalyan Ulusal Sağlık Enstitüsü başı Dr. Giovanni Reza aynı raporda şunu belirtiyor, “Son yıllarda görülen kızamık salgınları ve buna bağlı ölümlerin nedeni, kızamık aşısı olan insanlardaki azalışa bağlıdır.” Benzer bir şekilde İngiliz Ulusal Sağlık Sistemi MMR aşısı Birleşik Krallık’a girmeden önce 86.000 çocuğun kızamığa yakalandığını, bunlardan 16’sının öldüğünü ve MMR aşısı sayesinde 1992 yılından beri akut kızamık nedeniyle Birleşik Krallık’ta hiçbir çocuğun ölmediğini bildiriyor. Buna rağmen aşı karşıtı yürütülen kampanyalar, mahkemelerdeki duruşmalar ve yanıltıcı medya haberleri yüzünden bazı ailelerin aşı korkusu giderilemiyor.

MMR aşısının otizme neden olduğuna dair korkular 1998’de Andrew Wakefield ve grubunun yaptıkları çalışmaların sonuçlarını The Lancet dergisinde yayınlaması ile başladı. Yayınlanan makaleye göre Wakefield ve grubu çalışmalarına dahil ettikleri 9 otistik çocuktan 8’inin otizm belirtilerini, çocukların oldukları MMR aşısı ile ilişkilendirdi. Bu değerlendirmelerini ise ilk otizm belirtilerinin çocukların aşı olduğu zaman ile uyuşması ve belirtilerin bu 8 çocukta birbirine benzer olması ile açıkladı.

“Bu otizme ne oluyor? Bu inanılmaz artışa bakarsan, bu gerçekten, bu inanılmaz bir… Bu izlemesi gerçekten korkunç bir şey, bu inanılmaz artış.” Donald J. Trump

Bu arada, MMR aşısının otizme neden olduğuna dair savlarına sayısı yükselen otizm vakalarını kanıt gösteren aşı karşıtı kesim, Amerika Birleşik Devletleri Başkanı Donald Trump’ın desteğini almış görünüyor. Şubat 2017’de Beyaz Saray’da yapılan bir toplantıda konuyla ilgili endişelerini dile getiren Trump “Bu otizme ne oluyor?” tepkisini göstermişti. ABD Hastalık Kontrol ve Korunma Merkezleri’nin geçtiğimiz Mart’taki raporu güncel otizm yaygınlığının 2014’tekinden bir farklılık göstermediğini açıklıyor. Otizm sayısındaki herhangi bir artış da, otizm ile ilgili farkındalığın artmış olmasına bağlanıyor.

Yayınlanması üzerinden neredeyse 20 sene geçen The Lancet makalesi, makalenin 12 yazarından 10’unun başvurusu üzerine geri çekilmiş bulunuyor. Ayrıca yapılan çalışmanın etik olmadığı ve makalenin yalnızca keyfe göre seçilen verilerle yazıldığı günümüzde ortaya konulmuş durumda. Andrew Wakefield doktor unvanıyla birlikte saygınlığını da yitirmiş bulunmakta.

Bilim insanları “Peki aşıların otizm nedeni olduğu hakkındaki gerçek ne?” sorusuna yanıt bulabilmek için son yıllarda pek çok çalışma yürüttü.

2014 yılında yayınlanan 10.000’den fazla çocuğu içeren bir meta-analiz araştırması otizm, MMR aşısı ve aşı içeriğindeki korkulan maddelerden ikisi olan cıva ve tiyomersal isimli dezenfektan arasında hiçbir bağlantı bulamadı. Tiyomersal içeren aşılar rhesus maymunlarına uygulandığında da otizme işaret eden bir veri elde edilmedi. Benzer bir şekilde 2015’te yayınlanan ve içinde otizm spektrum bozukluğu gösteren çocuklar da olan yaklaşık 96.000 çocuk ve bunların kardeşleri üzerindeki kapsamlı araştırma MMR ve otizm arasında hiçbir tehlikeli bağlantı bulunmadığını ortaya koydu. Buna karşın başka bir araştırma grubu otizm spektrum bozukluğu gösteren yaklaşık 1.500 kişi ile sağlıklı olan kontrol grubunu karşılaştırdıklarında, ilk gruptakilerdeki aşı olma oranının daha yüksek olduğunu gözlemledi ve bu gözlemlerini destekleyecek çalışmalarına devam ediyor gibi görünüyor. Yaklaşık 200.000 çocuk üzerinde yapılan bir başka araştırma, hamilelik dönemindeki ateşlenme ve yapılan aşılara odaklandı ve bu annelerin çocuklarında kayda değer bir otizm artışı gözlemlemedi. Bu sene yayınlanan iki farklı araştırma ise otizm riskini artıran çevresel faktörler olarak ileri ebeveyn yaşı, doğum sırasındaki komplikasyonlar, annenin obezitesi veya diyabet hastalığı, sezaryen, erken doğum, vitamin D bozukluğu ve trafiğe bağlı hava kirliliği gibi durumlara işaret etti ve bunların arasında aşıların bulunmadığına dikkat çekti.

Tüm araştırmalara rağmen otizm ve aşı ilişkisi hakkındaki tartışmalar bitmiş değil. Bilim insanları ikincil bir dergide yayınlanan tek bir makalenin sonuçlarını çürütmek için yeterince zaman ve para harcandığını ve gelecekte tüm meslektaşlarının makalelerini yayınlarken insanlığa karşı görevlerini akıllarında tutacaklarına dair umutlarını dile getiriyorlar.

The post Aşıların Otizm Nedeni Olduğu Hakkındaki Gerçek appeared first on Bilimdili.com.

Bu makalenin aslı Science web sitesinde İngilizce olarak yayınlanmıştır.

The post Bilim İnsanları Genetik Koda İki Harf Daha Ekledi appeared first on Bilimdili.com.

Elektronik sigara sıvıları buharlaştırarak çalışıyor

Batarya vasıtasıyla çalışan e-sigaralar tütün yerine e-sıvı denen bir karışım kullanıyor. E-sıvı içeriğinde genellikle bir petrol yağı türevi olan propilen glikol, bitkisel yağlardan elde edilen ve genellikle kişisel bakım ürünlerinde kullanılan gliserin, nikotin, su, etanol, tatlandırıcılar ve diğer bazı katkı maddeleri bulunuyor. Bu sıvı e-sigarayla 200-300 derece santigrata ısıtılarak buhar haline getiriliyor ve ciğerlere solunum yolu vasıtasıyla çekilebiliyor. Nikotin içermeyen e-sıvılar da bulunuyor ve üretici firmalar genellikle genç yaştaki bireyleri e-sigara kullanımına teşvik etmek için sakız, çikolata ve meyve gibi aromalar içeren e-sıvıları piyasaya sunuyor.

Geleneksel sigaraya kıyasla avantajları olabilir

E-sigara buharında sağlığa zararlı maddeler bulunsa da bunlar geleneksel sigara dumanında 6 ila 450 kat fazla tespit ediliyor. Ancak bu avantaj yeni nesil e-sigaralardaki yüksek voltaj kullanma seçeneği ile tersine dönebiliyor. E-sigaranın geleneksel sigaraya kıyasla sunduğu bir diğer olası avantaj ise pasif içiciliğin aynı derecede bir sorun teşkil etmemesi. Çevreye yayılan e-sigara buharının 10 kat az zehirli madde taşıdığı söyleniyor. Geleneksel sigaralara zıt olarak e-sigaralar kalp atış hızı, kan hücreleri, kandaki nikotin ve karbon monoksit seviyelerinde bir artışa neden olmuyor. Buna karşın vücuttaki genel nikotin artışı iki tip sigarada benzer seviyeler gösteriyor. E-sigaraların kartuşları uzun süre kullanılabildiği için de daha doğa dostu bir seçenek kabul ediliyor. Ancak geleneksel sigara içimindeki (örneğin bir tek sigara içip bitirmek) gibi bir süre belirlemesi olmadığı için e-sigarada bağımlılık riski daha yüksek olabiliyor.

Elektronik sigaranın sağlığa zararları yüksek

E-sigara buharından solunan maddeler arasında formaldehit, asetaldehit, akrolein, propanal, nikotin, aseton, o-metil-benzaldehit ve karsinojenik nitrozaminler gibi sağlığa zararlı maddeler bulunuyor. Hayvan deneylerinin sonuçları e-sigara kullanımının hücre zehirlenmesine, bazı zehirlerin yok edilmesindeki dengesizlik olarak tanımlayabileceğimiz oksidatif strese, iltihaplanmaya, astımla ilişkilendirilebilecek solunum yolu hassasiyeti artmasına, solunum yolunun yeniden şekillendirilmesine, sümük oluşumuna, hücre ölmesine ve ciğerlerdeki hava değişikliklerine yol açtığını gösteriyor. İnsan deneylerinden elde edilen bulgular ise kısa süreli e-sigara kullanımının yine oksidatif strese ve başta hava akış direncinde olmak üzere akciğer fonksiyonlarında değişimlere yol açtığına işaret ediyor. E-sigara kullanıcıları ağız ve boğaz kuruluğu, kuru öksürük, baş ağrısı, baş dönmesi, mide bulantısı ve solunum güçlüğü gibi durumlardan yakınabiliyorlar. E-sigaralar yaklaşık 10 senedir piyasada olduğundan uzun süreli kullanımının sağlığa etkileri henüz bilinmiyor. Ayrıca nikotin içermeyen e-sıvılar ve medyada oluşturulan cezbedici imaj nedeniyle 18 yaş altı gençlerde e-sigara denemiş olanların yüzdesi geleneksel sigaraları denemiş olanların yüzdesinden fazla olabiliyor. Bu da gençlerin sigara kullanımını alışkanlık haline getirmesinde ara basamak olabiliyor.

Kaynaklar:

Jankowski, M., Brozek, G., Lawson, J., Skoczynski, S., Zejda, J., 2017. E-smoking:
 Emerging public health problem? International Journal of Occupational Medicine and Environmental Health 30(3):329–344 doi.org/10.13075/ijomeh.1896.01046

The post Elektronik Sigara Geleneksel Sigaranın Alternatifi appeared first on Bilimdili.com.

Solak mısın, sağlak mısın?

Yazıyı hangi elimizle yazdığımız genelde bu sorunun cevabını da verir. Ancak uzun süre birçok kültürde sol elle yazmak şeytani görülmüş, solaklar sağ elleriyle yazmaya zorlanmıştır. Oysa ki yalnızca hangi elimizle yazdığımız değil, hangi elimizle bir topu fırlatmayı, bir kibriti çakmayı veya dişimizi fırçalamayı tercih ettiğimiz de solak veya sağlak olduğumuzu belirler. Bu nedenle de bilimsel çalışmalar yaygın olarak bu tip sorular içeren Edinburgh Anketi’ni kullanır. Ayrıca bazı çalışmalar bulgularını el kullanma tercihlerine değil, dar bir tüpün içindekileri ne kadar hızlı çıkardığımıza bakmak gibi yöntemlerle bulgularını el kullanma becerilerine dayandırır.

Solaklığın beyinle bağlantısı nedir?

İnsanların onda dokuzu yazı yazmak, konuşmak veya okumak gibi dil becerileri gerektiren aktivitelerle uğraştığında, beyinlerinin sol yarısı sağ yarısından daha fazla çalışmaya başlar, yani dil becerisi bu insanların beyninde sol baskındır. Benzer bir şekilde insanların onda dokuzu değişik işlerde sağ el kullanma tercihi gösterir ve sağ el hakimiyetleri daha fazladır. Ayrıca, beynimiz ve vücudumuz arasındaki sinirlerin bir çoğu çaprazlandığından beynimizin sol yarısı vücudumuzun sağ yarısını, beynimizin sağ yarısı da vücudumuzun sol yarısını kontrol eder. Tüm bunlar yıllar boyu bilim insanlarını sağlakların sol beyin baskın, solakların da sağ beyin baskın olduğunu düşündürttü. İlginçtir ki, hem solaklar hem de sağlakların çoğunluğu sol beyin baskınlığı gösterir. Ancak son yıllardaki bazı çalışmalar şu ilginç gerçeği de ortaya çıkarmıştır: Dil becerileri konusunda sağ, yani tipik olmayan beyin baskınlığı yalnızca solaklarda gözlenir. Yani solaklık ile beynin işleyişi arasında bir bağlantı vardır ancak bu pek de direkt bir ilişki değildir ve bunu anlamamıza yardımcı olabilecek çalışmalar devam etmektedir.

Solaklar daha mı akıllı ve yaratıcıdır?

Solak veya sağlak olduğumuzun değişik yöntemlerle tanımlanması gibi zeka ve yaratıcılığı ölçen birden fazla test bulunmaktadır. Solakların matematikte daha iyi olduğu veya sağlakların daha fazla mekansal beceri sergilediğini gösteren bazı çalışmalar vardır. Ancak solakların veya sağlakların bir diğerinden daha üstün veya yaratıcı olduğuna dair bilim dünyasınca benimsenmiş bir durum yoktur. Solakların daha akıllı ve yaratıcı olduğu düşünceleri belki de Leonardo da Vinci gibi tanınmış solak yetenekler ile toplumda yerini bulmuştur.

Solaklar bazı hastalıklara daha mı yatkındır?

Bilimsel çalışmaların sağlak olmayanlar ile depresyon veya şizofreni gibi durumları ilişkilendirdiği doğrudur. Ancak bu çalışmalardan bazıları solaklar ile iki elini de eşit derecede kullanabilen kişileri aynı gruba koymuştur. Şizofreni, depresyon, otizm veya disleksi gibi durumlarla ilişkilendirilen bir bulgu, bu insanların beyninin sağ ve sol yarıları arasındaki anatomik ve işlevsel farkların sağlıklı insanlarınkine kıyasla daha az olduğudur. Örneğin dil becerileri konusunda, beyni sol veya sağ baskın olanlar daha iyi yetenekler sergilemekte, beyin aktivitesi belirli bir baskınlık göstermeyenler ise dil becerileri testlerinde daha düşük puanlar almaktadır. Benzer bir şekilde, güçlü solaklık veya güçlü sağlaklık gösterenlerin diğer insanlara göre avantajlı bir durumda olmaları mümkündür.

Solaklığın ve sağlaklığın genetiği, beynin sağ ve sol yarıları arasındaki farklar veya bunların dil becerilerini nasıl etkilediği üzerine yapılan çalışmalar elbette devam etmekte! Beynimiz ve davranışlarımız hakkında çözülmesi gereken daha bir sürü bilmece var. Hepimiz birey olarak birbirimizden farklıyız ve bu farklılıkları daha iyi anlamak bir bakıma bizleri daha benzer kılacaktır. Bilim insanları bu bilmeceler üzerinde çalışırken bizler de tüm solaklara seslenelim:

Dünya Solaklar Günü’nüz kutlu olsun!

The post Solak Veya Sağlak Olmanız Beyniniz Hakkında Ne Söyler? appeared first on Bilimdili.com.