Keşifler önemlidir. Bugün eriştiğimiz gücü yaptığımız keşiflere borçluyuz elbette. Fakat keşifler bazen çok uzun süre bir ilerleme ortaya çıkarmazlar. İşe yararlığı olması için yapılan keşiflerin üzerine gitmek, hakkında deney ve gözlem yapmak, keşfi derinleştirmek gerekir. Hatta bu bulguları yapılan diğer keşiflerin süzgecinden geçirmek gereklidir.

Önceki bölümde elektriğin keşfini anlatmıştık. Fakat Thales’in yaptığı bu keşif 2200 yıl boyunca hiçbir işe yaramamıştı. Çünkü keşfin ilerlemesi hakkında gereken temel şartlar oluşmamıştı. Yeterince iyi deney ve gözlem yapılmamış, üzerine düşünülmemişti. Elektriğin anlaşılması ve işe yararlık kazanması gerekiyordu.

Asırlar boyu atıl bir şekilde bekleyen elektrik 1600’lerden itibaren yeni keşiflerle anlam kazanacak ve mucizevi bir süreç başlayacaktı.

Bu adamı tanıyor musunuz? Benjamin Franklin. Evet, doların üzerinde resmi olan adam. Onu bu kadar değerli yapan başarıların başında gelir elektriğe dair keşifleri. Çünkü Franklin yaptığı deneyler sonucunda elektriğin yer değiştiren bir yük olduğunu fark etmişti. Buna bağlı olarak ilk kez Artı ve Eksi elektrik yüklerinden bahsetmiş, aynı yüklerin birbirini ittiğini farklı yüklerin ise birbirini çektiğini söylemişti. Ayrıca yıldırım ve şimşek olaylarının elektriksel bir olay olduğunu kanıtlamak için kara bulutların şimşekler çaktığı bir havada ipekten dokunmuş elektrik yüklü bir uçurtma ile deney yapmış ve başarılı olmuştu. Yıldırım düşmesinden ötürü iki yardımcısı hayatını kaybetmiş fakat Franklin bu deney sayesinde paratoneri yani yıldırımsavarı icat ederek o tarihten sonra olası binlerce insanın yıldırımdan hayatını kurtarmıştır. Muhtemelen Franklin yıldırımın bu derece güçlü bir etki yaratacağını öngörememişti.

Franklin’in Amerika’da elektriğe olan katkısı 1794’te İtalya’da karşılığını buldu. Fizikçi Luigi Galvani laboratuvarında bir kurbağayı kesmiş deney yapıyordu. Çalışma esnasında elindeki neşter kurbağanın bacak etine değdiğinde ölü kurbağa kımıldadı. Birkaç denemenin ardından bu olay tekrar etmeye devam edince Luigi Galvani bunun hayvanın vücudundaki elektrikten kaynaklandığını düşündü. Buna hayvan elektriği adını vermişti ve buluşunda çok umutluydu. Ne yazık ki Galvani yanılıyordu.

İtalyan fizikçi Alessandro Volta ile tanışalım.

Profesör Luigi’nin kurbağa deneyi ilgisini çekmişti. Volta’ya göre ölü kurbağanın neştere değdiğinde hareket etme sebebi neşterdi. İki farklı metal parçadan imal edilmiş olan neşter kurbağayı keserken sıvı ile temas ettiği için kimyasal tepkimeye giriyor ve elektrik açığa çıkarıyor diyordu. Hemen deneyler yapmaya başladı. Farklı farklı metalleri asit, baz, tuz özellikli sıvılarla sınamaya başladı ve sonuç elde etti. Bakır ve gümüş plakalar arasına tuzlu su koyduğunda kimyasal bir tepkime olduğunu görmüştü. Elektronlar sıvı üzerinden plakalar arasında taşınmıştı. O güne kadar insanlar sadece statik elektrik ile uğraştığı için yol kat edememişti. Artık durum değişiyordu. Alessandro Volta’nın icadı bugün bildiğimiz anlamıyla en basit pildi ve akım üretiyordu.

1. yüzyıl başlarında çinko, bakır ikilisi kullanılarak volta pili adında piller geliştirildi ve elektrik deneyleri hız kazandı. Artık pozitifi, negatifi biliyor dinamik elektrik akımı üretebiliyorduk. Pillere bağlanan metal teller ısı ve ışık üretiyor, elektrik akımına maruz bırakılan sıvılar farklı maddelere ayrışıyordu. Volta’nın icadı ardı arkası kesilmeyecek bir keşifler çağı başlatmıştı. Adının anısına bugün elektrikte gerilimin birimi Volt olarak adlandırılmaktadır.

2. yüzyılda yani keşfinden 24 asır sonra elektrik icada dönüşmüştü. Artık sahneye yaşadığımız dünyayı kökünden değiştirecek genç ve hırslı bir isim çıkıyordu. Michael Faraday.

Michael Faraday tek başına geniş bir konu olduğu için sonraki bölümde kendisinden bahsedeceğim.

kaynak

The post Elektriği Nasıl İcat Ettik? appeared first on Bilimdili.com.

Sağlık Bilimleri Fakültesinin çatısına ve 20 dönümlük kampüs arazisine 1,2 megavat gücünde güneş enerjisi santrali kuran üniversite, ürettiği enerjiyi öncelikle öz tüketimde kullanıyor.

Bu sayede yılda 45 bin ağaç kadar karbondioksit emisyonunu azaltılabiliyor. Santralin durumu ve üretim değerleri ise internet üzerinden anlık takip edilebiliyor.

HKÜ Rektörü Prof. Dr. Tamer Yılmaz, AA muhabirine yaptığı açıklamada, Güneydoğu Anadolu Bölgesi’nin ilk vakıf üniversitesi olduklarını anımsatarak, çok iyi bir üniversite olmanın yanı sıra iyi bir kampüs üniversitesi olmayı hedeflediklerini söyledi.

Bu kapsamda bölgeye ve Türkiye’ye örnek olacak çalışmalar yaptıklarını anlatan Yılmaz, Gaziantep’in, güneş enerjisi potansiyeli yüksek bölgelerden birisi olduğunu ancak bundan yeterince faydalanılamadığını görünce, bu yönde bir girişimde bulunmak istediklerini ifade etti.

Yılmaz, üniversitenin binalarını yaparken yenilenebilir enerjiyi maksimum seviyede kullanmaya büyük önem verdiklerini belirterek, şunları kaydetti:

“Çevreci olmak zorundayız. Üniversitelerin topluma ve sanayicilere önderlik etmesi lazım. Bunun yapılabileceğini ve uygun bir verimle çalışılabileceğini göstermek için bir planlama yaptık. Elektrik sarfiyatımızı hesapladık ve bunu sağlayacak bir güneş enerjisi yatırımı ne olmalı diye çalışmaya başladık. Yeşil, çevreci ve sıfır emisyonlu bir kampüs istiyoruz. Bu bizim parolamız. Sağlık Bilimleri Fakültesinin çatısını bu konseptte yaptık. 200 kilovatlık bir yatırımla bunu hallettik. O çalışmaya başlayınca kampüsün en ucuna, 20 dönüm araziye 1 megavatlık potansiyele sahip güneş tarlası kurduk. 1,2 megavatla kampüsümüzün ihtiyacının yüzde 100’e yakınını güneşten sağlıyoruz.”

“Hedefimiz sıfır emisyona ulaşmak”
Prof. Dr. Yılmaz, gündüz saatlerinde üniversitenin ihtiyacından fazla üretim yapıldığını, bunu şebekeye vererek, önemli miktarda gelir de elde ettiklerine dikkati çekti.

Bundan sonra yapacakları tüm binaların çatılarını güneş panelleriyle kaplayacakları bilgisini veren Yılmaz, sözlerini şöyle tamamladı:

“Elektrik ihtiyacının tamamına yakınını kendisi karşılayan tek üniversiteyiz. 5 yıldır sıfır emisyon, yeşil üniversite ve yenilenebilir enerjinin maksimum seviyede kullanıldığı bir üniversite konseptiyle çalışıyoruz. Bu bağlamda yaptığımız binaların çatılarına güneş enerjisi panelleri yerleştiriyoruz. Bunun da hem bölgemize hem de ülkemize örnek bir model olmasını diliyoruz. Hedefimiz sıfır emisyona ulaşmak ve buna çok yaklaştık. Karbon ayak izimizi sıfırlamak üzere büyük bir çaba gösteriyoruz. Bunun da çevreci bir üniversite olmanın bir gereği olduğunu düşünüyoruz.”

Kaynak

The post Üniversitenin Elektriği Güneşten appeared first on Bilimdili.com.

Nikola Tesla son yıllarda ülkemizde oldukça bilinen bir isim haline geldi. Sıradışı mühendisten ziyade deli bir bilim adamı olarak tanınıyor halk arasında. Tesla’yı bir şekilde duyup hayranlıkla onunla ilgili ortaya konanları takip eden insanlar çoğu zaman asılsız bilgilerle karşı karşıya kalıyorlar. Tesla gibi zaten sıradışı olan bir adama ruhani güçler bahşetme gereksinimi hissediyoruz sanırım. Normal bir insanın çok zeki olup büyük başarılara imza atması inanılmaz görünüyor olabilir.

Tesla ile ilgili asılsız bilgileri görmezden gelmişimdir hep. Çünkü saman alevi gibi geçip gitmiştir. Fakat son zamanlarda 116 yıllık olduğu öne sürülen bir röportaj var ki inanılmaz. Tesla neredeyse peygamberliğini ilan edecek. O derece deli saçması şeyler yazıyor içinde. Bir de bu yazı örneğini vereceğim tanınmış internet sitelerince yayınlanmaya ve okutturulmaya devam ediyor.

İlgili röportajı yukarıda örneğini verdiğim internet sitelerinin herhangi birinden okuyabilirsiniz. Biz gelelim bu röportajın sahte olduğunu nereden anladığımıza.

Öncelikle bu röportaj Türkiye kaynaklarına EWAO¹ adlı bir internet sitesinden çeviri² yoluyla girmiş (Bu arada EWAO adlı internet sitesinde dünyayı uzaylıların yönettiğine inanıyorlar). O internet sitesinde bu sözde röportaj 20 Şubat 2017 tarihinde yayınlanmış ve 116 yıllık olduğunu öne sürmüşler. Bu durumda 1901 yılına ait olması gerekiyor idi. Fakat internette biraz derin araştırma yapınca onların bu yazıyı The Event Chronichle³ adlı bir başka internet sitesinden iki yıl gecikmeli olarak aşırdığını görüyoruz. Hal böyle olunca bizim röportajın tarihi 1899 yılına gidiyor.

1899 yılına bakarak röportajda geçen konuları ele alalım. Gazeteci bir soruda Einstein’ın Görelilik kuramını sorduğunda Tesla yerden yere vuran bir yanıt veriyor. Fakat böyle bir konuşmanın imkanı yok. Çünkü Einstein 1899’da 20 yaşında ve vatansız bir adam olarak Zürih Politeknik öğrencisi. Üstelik ortada görelilik kuramı da yok. Özel görelilik kuramı 1905 yılında ün kazanıyor.⁴ Bu soru tamamen tutarsız.

Gelelim Nikola Tesla’nın “mağlup bir adamım sözlerine. Tesla 1899’da kendini mağlup ilan etmiş olamaz. Çünkü o yıllarda Colorado Springs’de kurduğu laboratuvarında herkesin ilgi ile izlediği, hatta çoklarının korktuğu bir takım yıldırım deneyleri yapıyordu. O yıl henüz 43 yaşındaydı ve hayallerini birer birer gerçekleştiriyordu.⁵

Röportajda geçen diğer bir ifade ise aynen şu şekilde; “Tüm astronomik yasaların ortadan kalktığı ve matematiksel denklemlerin işe yaramadığı, değişime uğramayan bir yıldız keşfettim. Bu yıldız bu galakside. Boyutu bir elma kadar, ağırlığı ise tüm Güneş Sistemi’miz kadar”. Yani diyor ki; “karadelikleri ben buldum”. Oysa 1783 yılında Cambridge öğretim görevlisi John Michell Londra Kraliyet Topluluğu’nun Felsefi Faaliyetleri dergisinde “yeterli ölçüde yoğun ve kütleli bir yıldızın ışığın kaçamayacağı yeğinlikte bir kütle çekim alanı” konusunu dile getiren makale yayınladı. Yani bunu Tesla bulmuş olamaz. Ayrıca bugünkü anlamda öne çıkan “karadelik” fikri ise henüz çok yeni. 1969 yılında John Wheeler tarafından adlandırılıyor.⁶

Ben burada yalnızca Türkçe metin üzerindeki tutarsızlıkların bir kaçını ele aldım, İngilizce metinde çok daha fazla çürütülecek malzeme var ama bu kadarının yeterli olduğunu düşünüyorum. Bu konunun beni rahatsız eden diğer yüzü ise adeta bir senaryo halinde kurgulanmış olması. Kim, neden bu yalanları söyler diye insan düşünmeden edemiyor. Ancak onun da yanıtı buldum.

Bu röportaj hikayesi özünde çok masum bir tiyatro oyununa dayanıyor. Stevan Peşiç adında Sırp bir yazarın “Tesla: veya Meleklerin Uyarlanması” adlı eserinden çıkıyor⁷. Tesla’yı oyununda abartarak ve gerçeklere sadık kalmadan anlatan Peşiç’in oyunu ilk olarak 1995’te Belgrad’da ve ardından dünyanın bir çok yerinde oynanıyor. Oyun 2001’de⁸ ve 2014’te⁹ film olarak da vizyona giriyor. İsteyenler oyunu ve filmi internetten izleyebilirler.

Tesla’nın düzmece röportajının bir diğer esin kaynağı ise gerçek bir röportaj olabilir. Samuel Cohen tarafından gerçekleştirilen “Elektrik Sihirbazı” adlı röportaj belgelidir¹⁰.

Bütün bunlar dışında gizli bir belge, fotoğraf, ya da röportaj çıkarsa onu yayınlayacak olan ancak Tesla’nın belgelerine el koyan Amerikan ulusal güvenliğidir. Bir çok belge yayınlanmamasına rağmen FBI arşivindeki¹¹ Tesla’ya ait belgelerin bir kısmı şu an herkes açık olarak yayınlanmaktadır.

Tesla insanlığın geleceğini şekillendiren harika buluşlar yapmıştır ancak o da herkes gibi bir insandır. Yalanlar ile itibarsızlaştırılması ve bilginin kirletilerek bilimin çarpıtılması kimseye bir kazanç sağlamayacaktır.

Bilimi gerçekten bilim için mücadele veren internet betiklerinden takip etmenizde de yarar vardır.

Kaynakça

1 Nikola Tesla’s most extraordinary interview hidden for 116 years, http://ewao.com/2017/02/20/nikola-teslas-extraordinary-interview-hidden-116-years/

2 Nikola Tesla’nın 116 yıl sonra ortaya çıkan röportajı, http://www.webtekno.com/esla-roportaji-h25545.html

3 Nikola Tesla: “Everything is the Light” – Interview with Nikola Tesla from 1899, http://www.theeventchronicle.com/study/nikola-tesla-everything-is-the-light-interview-with-nikola-tesla-from-1899/

4 Michio Kaku, 2004, Einstein’ın Evreni, Sf 13-60

5 Margaret Cheney, 1981, Zamanın Ötesindeki Deha Tesla, Sf 141-146

6 Stephen Hawking, 1996, Zamanın Kısa Tarihi, Sf 109-110

7 Tesla or the Adaptation of an Angel, https://www.youtube.com/watch?v=rL_5JLkzV_4

8 Tesla ili prilagodjavanje andjela, 2001, http://www.imdb.com/title/tt0288842/

9 Tesla ili prilagodjavanje andjela, 2014, http://www.imdb.com/title/tt3875232/

10 Samuel Cohen, Haziran 1915, The Electrical Experimenter Dergisi, Sf 39

11 FBI İnternet Arşivi, https://vault.fbi.gov/nikola-tesla/Nikola%20Tesla%20Part%2001%20of%2003/view

The post 116 Yıllık Nikola Tesla Yalanı appeared first on Bilimdili.com.

Büyükşehir Belediye Başkanı Recep Altepe, dünyanın en kaliteli çamur yakma tesisinin, son teknolojik metotlar kullanılarak yerli üretimle Bursa’ya kazandırıldığını söyledi. Bursa’nın daha sağlıklı bir şehir olması amacıyla çevre yatırımlarını hızla sürdüren Büyükşehir Belediyesi, metan gazından elektrik üretimi, ana içme suyu hattı üzerine kurulan tribünler ile sudan elektrik üretimi ve güneş panellerinden elektrik üretiminin ardından şimdi de arıtma tesislerinde toplanan çamurlardan elektrik üretimine başladı. BUSKİ tarafından projelendirilip Doğu Atıksu Arıtma Tesisi’nde inşa edilen tesislerde üretimin başlamasını yerinde incelen Bursa Büyükşehir Belediye Başkanı Recep Altepe, sistemin işleyişi hakkında BUSKİ Genel Müdürü İsmail Hakkı Çetinavcı’dan bilgi aldı.

Bursa Büyükşehir Belediye Başkanı Recep Altepe, tamamen yerli üretilen tesis sayesinde önemli bir çevre sorunu olan atık çamurlarının bertaraf edileceğini söyledi. Daha yaşanabilir ve sağlıklı Bursa için kentin ‘Yeşil Bursa’ kimliğine önem verildiğini hatırlatan Başkan Altepe, “Bu hedefler doğrultusunda örnek tesislere imza atılıyor. Onlardan biri de artık üretime başladığımız çamur yakma sistemleri… Çevreye en çok yatırımı yapan ve Sağlıklı Kentler Birliği’nin de kurucusu olan Bursa’mızda Büyükşehir Belediyesi olarak artıma tesislerine büyük önem veriyoruz” dedi.

Başkan Altepe, arıtma tesislerinin atıklarının uzun yıllardır Bursa için sorun olduğunu belirterek, “Arıtma tesisi atığı olan çamurların bertaraf edilmesi gerekiyor. Yıllarca süren çalışmalardan sonra artık dünyada ilk denemeleri yapılan bu sistemle, çamurun kendisini kendi kalorisiyle yakma sistemini ilk kez Bursa’da oluşturduk ve yerli üretimle gerçekleştirdik. Bursa’da, 300 ton çamur, arıtma tesisinde, 400 ton kapasiteli, akışkan yataklı kazanlarda yakılabiliyor ve yok ediliyor. Çevreye zarar verme ihtimali de kalmıyor” diye konuştu. Başkan Altepe, bu sistemden önce çamurların belli havuzlarda toplanıp biriktirildiğini ve bu durumda da çamurun yok edilemediğini ve kokuya neden olduğunu kaydetti.

Bursa’da kurulan sistemin örnek olduğunu anlatan Başkan Altepe, “Sistemimiz artık çalışmaya başladı. Son teknolojik metotları kullanarak yerli üretimle kentimize kazandırdığımız tesis artık çalışıyor. Dünyanın en kaliteli çamur yakma tesisi Bursa’da. Örnek bir proje oldu. Şu anda çalışmalarımız randımanlı bir şekilde devam ediyor. Baca gazı emisyonunda da sıkıntımız yok, her şey kriterlere uygun. Çevreye zarar vermeden, çevreye zararlı tüm arıtma tesisi atıkları burada yok ediliyor. Buradan çıkan buharla elektrik de üretilmeye başlamış oluyor. Yapılan elektrik üretimiyle birlikte yaklaşık 12 yıl içinde de tesis, kendini amorti etmiş olacak. Dünyada kurulan en randımanlı ve modern sistem oldu” şeklinde konuştu.

Başkan Altepe, bu sistemi, Türkiye ve dünyanın değişik ülkelerindeki şehirlere ihraç etmeyi hedeflediklerini de anlatarak, “Yerli teknolojiyle Bursa’da üretilen akışkan yataklı kazanlar ve kullanılan sistem başarıya ulaştı. Çevreye zarar vermeden, en modern çamur bertaraf sistemi Bursa’da kurulmuş oldu. Hem Bursa’mıza hem ülkemize hayırlı uğurlu olsun. Bursa, bir yerli imalatla daha dünya markası oldu” şeklinde konuştu.

The post Bursa’da çamur yakma tesisinde elektrik üretimi başladı appeared first on Bilimdili.com.