26 Kasım 1924 tarihinde Moğolistan’ın ilk parlamentosu (Büyük Halk Meclisi) Moğol Halk Cumhuriyeti’nin kurulduğunu ilan ederek devletin ilk Anayasasını kabul etti. İşte bu tarih cumhuriyetin büyük bayramı Moğolistan’ın Bağımsızlık günü olarak kutlanmaktadır.

Moğolistan’ın Horin Dörvön Tsag Haber Kanalı büyük bayram arefesinde Moğolistan Hükümet Evi’nde Bulğın bölgesinden bulunan Hüyis Tolgoy anıtının açılış merasimi yapıldığı haberini verdi. Etkinliğe Moğolistan’ın Başbakanı U.Hürelsüh, Moğolistan Bilim Akademisi Başkanı D.Redgel, Akademi üyesi D.Tömörtogoo, Moğolistan Bilim Akademisi Tarih ve Etnoloji Enstitüsü Müdürü akademi üyesi S.Çuluun, Moğol Araştırmaları Millî Konseyi Sekreteri D.Zayabaatar ve diğer devlet adamları, milletvekilleri ve bilim insanları katılmışlardır.

Yazıt hakkında ilk defa D.Tsend 1967 yılında bilgi vermiş, M.Şinehüü 1972 yılında bulunduğu yere giderek 1974 yılında metnin Brahmi yazılı olduğunu ileri sürerek 1.bitig taşının çizimini yayımlamıştır. Daha sonra 1978 yılında Nejat Diyarbekirli yazıtın fotoğrafını yayımlamıştır.

Almanya Sanskrit araştırmacısı Dieter Maue 2014 yılında yazıtları araştırarak Hüyis Tolgoy-1 bitig taşı metninin Brahmi yazılı olduğunu tespit eder. Aleksandr Vovin yazıtyaki metin dilinin Proto Moğolca olduğunu bildirerek ilk okuma denemesini yapmıştır.

Uluslararası Türk Akademisi’nin UNESCO’nun Paris’teki Genel Merkezi’nde 30 Nisan 2018 Tarihinde düzenlediği “Manevi Yenilenme ve Kültürel Miras: Geçmişten Geleceğe Türk Dili” konulu uluslararası forumda Almanyalı bilim insanı Solongod Hurtsbaatar yazıt metninin tamamı üzerindeki araştırmaları ilgili bildiri sundu.

Yazıt Eski Türk dönemindeki Niri Kağan’ın (588-599) hükümdarlık ettiği döneme ait gelenekler hakkında bilgi vermektedir. Aşağıda Uluslararası Türk Akademisi’nin Atalar Mirası (http://atalarmirasi.org/tr/17-h%C3%BCy%C3%BCs-tolgoy-i-ii-bitig-ta%C5%9Flar%C4%B1ndaki-brahmi-yaz%C4%B1l%C4%B1-metinler ) sitesinde yazıt hakkında yayımlanan tam bilgiye ulaşabilirsiniz.

Kaynak

The post Eski Türk Dönemindeki Niri Kağan Zamanına Ait Hüyis Tolgoy Anıtının Açılışı Yapıldı appeared first on Bilimdili.com.

KÜLTÜR VE İNANÇ

Gelenekler; buzdağını ayakta tutan görünen yüzü değil; okyanusun altında kalan ve görünmeyen tarafıdır. Ağaçları ölümsüz kılan da onları toprağa kopmaz bağlar ile bağlayan kökleridir. Halkların yaşamasını ve ayakta durmasını da o halkın oluşmasını sağlayan gelenekler, görenekler ve halk inançlarıdır. Halk inançları, binlerce yıllık deneyimin sonucunda oluşmuş pratiklerdir. Bu pratikler sayesinde halk, kültürünü genç kuşaklara aktarabilirmiştir. Peki, günümüzde durum ne şekilde ilerlemektedir? Ülkemizde halk inançlarına bakış açımız milletçe nasıl ve ne durumdadır?

Geleneğin ve gelenekler çevresinde oluşturulmuş olan ritüellerin modern dünyada yeri olmadığına dair öne sürülen savlar, Batı’nın Doğu üzerinde uyguladığı baskılardan başka bir şey değildir.  Bugün de Avrupa’nın birçok ülkesinde geleneklerin, özellikle de festivallerin ne derece önemli bir yer tuttuğu görülebilir. Örneğin; İngiltere’deki kraliyet seremonileri, Fransa’daki diplomasi geleneği, Hollanda’daki Queen’s Day etkinlikleri, İspanya’daki Domates Festivali, Yunanistan’daki Fallus Festivali bunların başında sayılabilir. Batı, örnekleri verilen etkinlikler sayesinde halkın değerlerini bir kez daha kutsamakta ve geleneğin aktarımını sağlamaktadır. Sadece uygulamada değil ayrıca sinema filmlerinde de sıkça kültürünü dayatan Batı’nın Cadılar Bayramı ülkemizde neredeyse her genç tarafından çok iyi bir şekilde bilinmektedir. Peki, bize has olan Çiğdem Günü, Saya Gezmesi, Koç Katımı gibi özel günler neden hiç duyulmamıştır? Batı, kendi kültürünü yaşatabilmek adına binlerce yıl önceki bir ritüelini günümüze taşıyabilirken, özellikle Türk toplumu kültürel ögelerini yaşatmak konusunda çok büyük bir tereddüt ve eziklik içerisine düşmektedir.

Kendisini gerçekleyen kehanetin oluşum süreci gibi Türk halkı da kendisini aşağı görerek, dedelerinin ettikleri yağmur duasına, kutladıkları Hıdırellez Bayramı’na hor bakan gözlerle bakmaktadır. Tüm bunların altında medya araçlarının yönlendirmesi büyük bir rol üstlenmektedir. Bununla beraber özellikle halk bilimcilerin köylerde derleme yaparken, köylünün kendilerini küçük görmesin diye şehirden gelen araştırmacılara adetlerini ilk önce anlatmadıkları gözlenmiştir. Sonradan kimi bilgiler verseler de geleneğin bellek taşıyıcıları olan yaşlılarımız birçok pratiği bilerek anlatmamakta ve geleneğin ölmesine neden olmaktadırlar.

Salt kitabi bilgi, halkı robotlaştırır. Binlerce yıllık yaşam pratiğini çöpe atar. Kültürümüzü yok sayarak onu aşağılayarak varabileceğimiz nokta kültür yoksunluğudur. Fars ve Arap kültürüne göre hayatımızı şekillendiriyor oluşumuz da ruhumuza yaptığımız en büyük ihanet. Bedenimiz şeklen Arap kültürüne uyuyor gibi görünse de ruhumuz bu yabancı kültürü benimsemiyor ve sonuç olarak da ruhsal bozukluklarla, dinsel ya da cinsel sapkınlıklarla dışa vuruyor.

Unutulmamalıdır ki Prof. Dr. Gülin Öğüt Eker’in dediği gibi: “En üst düzey teknik donanımın mutlu edemediği sosyal bir varlık olan insan, ait olduğu kültürün bize biz olduğumuzu hatırlatan geleneksel unsurlarını kullanarak aitlik duygusunu yaşar. Aidiyet, ortak kültürel değerleri kullanma yönüyle bireyi, aynı toplumun üyesi olma hazzına ulaştırır. Üyesi bulunduğu kültürü paylaşmanın, aynı değerleri yaşama ve yaşatmanın verdiği kültürel bellekteki sorumluluk ve mutluluk, kişiyi manevî haz duymaya yönlendirir”  Manevi hazzı alamayan ve kendisini içerisinde yaşayan halka ve kültürüne ait hissetmeyen bireyler nereye gidecektir, nasıl yaşayacaktır, hangi fikirlere yönelecektir? Cevabı aslında gün gibi ortadadır. Gazetelerin üçüncü sayfa haberlerine, televizyonlardaki akşam haberlerine ve sabah kuşaklarındaki acı olaylara bakarak bu soruların yanıtlarını çok iyi bir şekilde öğrenebiliriz. Gençlerimiz cenaze törenlerine gitmeden, bayram kutlamalarına katılmadan, düğün yemeklerine iştirak etmeden, yeni doğan bir bebeğin kırkının çıkmasının ne demek olduğunu bilmeden büyüyor. Akranlarından çok ekranları gören, dostu olmayan, aynı dua için avuç açmayan ve aynı ölüme ağlamayan çocuklar nasıl olur da ülkesine ve milletine yararlı olabilir. Batının otomatik kültürü ile büyüyen ve beslenen bünyeler, Türk kültürünü yüreklerinde taşıyamazlar.

Halkın öz Mitlere, efsanelere ve kült inançlara karşı duyulan merak gün geçtikçe artıyor ancak ülkemizde bunun yerini Avalar, Yüzüklerin Efendisi, Matrix gibi yabancı menşeili filmler ya da bilgisayar oyunları dolduruyor. Buradaki durumu iyi analiz etmeli ve bugünden tezi yok; animasyonlarla, çizgi filmlerle, sinema filmleriyle, reklamlarla, çizgi romanlarla, kitaplarla Türk halk inançları çocukların anlayacağı dilde aktarılmalıdır. Sinema yönetmenlerimize, senaristlerimize, çizerlerimize, yazarlarımıza ve eğitimcilerimize çok büyük görevler düşüyor. Derslerinde Köroğlu’yu, Karagöz’ü, Pişekar’ı anlatmayan öğretmenlerle; testlerin içerisinde öğrenciyi boğan bir sistemle bu böyle gitmez. Halkı; toprağa sıkı sıkıya sarılan köklerimizi; halk inançlarımızı yüceltmeli ve en yükseğe taşımalıyız yani kalplerimizin ve zihinlerimizin içerisine… 

The post Gelenekler; Kültür ve İnanç: Buzdağının Görünmeyen Tarafı appeared first on Bilimdili.com.

Kadınlarca yönetiliyor

Endonezya’daki Batı Sumatra’ya özgü olan Minangkabau etnik grubu, dünyanın anasoylu en büyük toplumudur.

Efsaneye göre Kato Batu krallığını kuran Kral Maharajo Dirahajo 12. yüzyılın ortalarında üç hanımından doğan üç oğlunu hanımlarıyla tek başlarına bırakarak öldü. İlk hanımı olan Puti İndo Jalito oğulların sorumluluğunu ve krallığı üstlenerek anasoylu bir toplumun tohumlarını ekmiş oldu. (kaynak: Rathina Sankari)

Her şey kadınların tekelinde

Bu eşsiz ve karmaşık toplumsal yapıda çeltik tarlası ve evler gibi atadan kalma zenginlikler kız çocuklarından miras kalır. Çocuklar ananın adını alır ve erkek hanımının evinde bir misafir olarak görülür. (kaynak: Rathina Sankari)

Karışmış bir din

Hinduizm ve Budizm Hindistan’dan gelene kadar Minanglar canlıcıydı (animist), doğanın öğelerine tapıyorlardı. Pawanglar (pawang: ruh uzmanları, büyücüler) hastalık tedavi etmek, geleceği tahmin etmek ya da ruhlarla iletişim kurmak için faydalanılsa da kültürleri hala adata (adat: canlıcı ve Hindu inanış sistemlerinden türemiş yerel gelenekler, inanışlar ve kurallar bütünü) bağlı. (kaynak: Rathina Sankari)

Benzersiz bir durum

Gelinlerin evlilikten sonra kocalarının evlerine taşındığı İslam kültürünün aksine damatlar, gelinin atadan kalma evine taşınır ve onun ailesiyle birlikte yaşamaya başlar. Gelinin çeyizi damadın eğitim durumuna ve işine göre gelinin ailesi tarafından hazırlanır. (kaynak: Rathina Sankari)

Yeni bir yaşam

Evlilik ayrıntılı bir meseledir. Düğün gününde damat evinden alınır ve İslami usullere göre gerçekleştirilen nikah için gelinin evindeki düğün törenine getirilir. Damat, oynayan kızlar ve tambua (davul) ve talempong (zil, çan) çalan erkekler tarafından görkemli bir şekilde karşılanır. (kaynak: Rathina Sankari)

Gösteriş ve sükse

Gelinin aile üyeleri en iyi geleneksel giyimlerini giyerler ve damada vermek üzere başlarında para, hediye ve yiyecek taşırlar. (kaynak: Rathina Sankari)

Eşitlikçi bir muamele

Evlilik, yaşça büyük olanlara ailedeki kendinden genç olanları denetim altında tutmak hakkı verdiği gibi, Minang kadınının toplumluk (toplumsal) ve ekonomik ayrıcalıklar kazanmasına sebep olur. Aile reisleri ve arazi ya da akraba denetleyicileri olarak hakemlik yapıp anlaşmazlıkları çözer ve böylece çeşitli ayinlerde büyük bir görev üstlenir.

Muzaffer sığır

Efsaneye göre Java’daki Majapahit imparatorluğunun kralı Minangkabau’ya karşı savaş ilan ettiğinde Sumatra kralı savaşmak yerine sığır dövüştürmeyi teklif eder. Minangkabau’nun sığırı sivriltilmiş boynuzlarını rakibin karnına batırarak Majapahit tarafının sığırını öldürür.

Minanbkabau adının ”muzaffer” anlamına gelen ”minang” ve ”sığır” anlamına gelen ”kabau” sözlerinden oluştuğu söylenir. Bu yüzden evlerinin çatıları ve kadın başlıkları sığır boynuzu şeklindedir. (kaynak: Rathina Sankari)

Gururun renkleri

Anasoylu toplum yapısının çok uzun bir süre önce terk edildiği tahmin edilse de bu etnik grup geleneklerine gururla sıkı sıkı tutunmuş ve zamanın sınavına karşı koyabilmiş.

Kara, kırmızı ve sarı Minangkabau bayrağı yaylaların üç ana bölgesinin özelliklerini temsil eder: baş kaldıran doğa için Luhak Limopuluah Koto, cesaret için Luhat Agam, gelenek ve göreneğin kökeni için Luhak Tanah Datar. (kaynak: Rathina Santari)

Kaynak: Rathina Sankari, World’s largest matrilineal society, BBC

Çeviri: Melike Sönmez

The post Dünyanın Anasoylu En Büyük Toplumu appeared first on Bilimdili.com.