Yüksek lisans tezimiz üzerine çalışırken “Allah – Tanrı” tartışmasını da ilgilendirdiğini düşündüğümüz birtakım tespitlerimiz oldu. Üstelik bu tartışmaya temel olan düşüncelerin yalnız yaratıcı isimleriyle ilgili olmadığını düşünmemiz zor olmadı. Üstelik yıllarca “Kutsal metinlere büyü metni gibi davranılıyor.” diye düşünürken aslında bunun bir tesadüf olmadığını, “sözcüklerin büyüsü” ile ilgili olduğunu fark ettik.

James Frazer, yaratıcı adlarının herhangi bir büyüye ve güç kaybına maruz kalınmaması için nasıl saklandığına dair Mısır mitolojisinden güzel bir hikâye anlatır:

“Öyküye göre İsis ağzı iyi laf yapan bir kadındı ve erkeklerin dünyasından sıkıldığı için tanrıların dünyasına geçmeyi arzuluyordu. İçinden ‘Ra gibi büyük bir ad aracılığıyla kendimi bir tanrıça yapıp onun gibi hem gökyüzünde hem yeryüzünde hüküm süremez miyim?’ diye geçiriyordu. Ra’nın birçok güç sahibi olmasını sağlayan kendi adıydı. Tanrı bu adıyla yaşlanmıştı; ağzından salyalar akıyor ve yere saçılıyordu.”

Hikâyenin devamında İsis, bu salyalardan bir yılan yapar ve her gün iki mülkü arasında gidip gelen Ra’ya tuzak kurar. İsis’in yarattığı yılan, Ra’yı ısırır ve tanrının feryadı yeri göğü inletir. Bunun üzerine Ra, kendisinin adını anne ve babasının verdiğini, büyücüler büyü yapamasın diye adını içinde taşıdığını söyler. İsis, gün be gün eriyen Ra’ya adını sorar. Ra, gündüz ve gece adlarının ne olduğunu söyler ancak kurnaz İsis ona inanmaz, “Bunlar senin adın değil” der. Durumunun ciddileşmesi üzerine Ra dayanamaz ve “Benim adım göğsümden İsis’e geçsin” der. İsis kudret sahibi olur ve Ra’nın içindeki zehri almayı başarır.[1]

Frazer’in bahsettiği, yaratıcı adlarının büyüye maruz kalınmaması için gizlenmesi aslında bugün de Türk dünyasında güçlü olarak yaşamaktadır. Türk dünyasının ortak adlarına bakılacak olursa “Satılgan”, “Satılmış”, “Tursun”, “Toktosun” (yine Dursun anlamında) vb. adların da temelinde bu inanış vardır. Dahası, çocuklarını “çirkinim” diye sevenler de bilerek veya bilmeyerek büyü kaygısı taşımaktadırlar. Özellikle çocuklara bu tarz adlar verilmesinde veya hakaret gibi görünen sözcüklerle seslenmesinin altında işte bu büyü veya nazardan koruma inanışı yatmaktadır.

Ad ve nesnelerin ilişkisine antik dönemden beri ilgi duyulmaktadır. Platon’un “Kratylos” eseri[2] yıllardan beri felsefeciler ve dil bilimciler tarafından incelenmektedir. Platon, eserinde Kratylos, Sokrates ve Hermogenes’i adların işlevi, nesnelere uyup uymadığı vb. konularda konuşturarak görüşlerini aktarmaktadır. Kratylos diyaloglarında Sokrates, Hermogenes’e birtakım sorular sorar ve doğru adı verenlerin yasa yapıcılar olduğunu belirtir. Hermogenes de ona katıldığını, tanrılar eğer bir şeye isim veriyorlarsa bu ismin doğru olduğunu belirtir. Sokrates, tanrıların Ksanthos, insanların Skamandros dediği nehir tanrısına Ksanthos demenin daha daha doğru olduğunu ifade eder.

Ad – nesne ilişkisine Türklerden verilecek en ilginç örnek, “börü” sözcüğüdür.[3] Türkler, maddî açıdan bakıldığında özellikle hayvancılık nedeniyle börüden çekinmekte, mitolojik açıdan bakıldığında ona saygı duymaktaydı. Börü konusundaki bu karşıtlık isimlere de yansımış, Türkler, börü sözcüğünü birçok şekilde örtmece ile ifade etmişlerdir: “Kurt”, “Karışkır”, “Tengirdin Uulu”, “Köktün Uulu”, “Kara ooz” vs…[4]

“Kurt”, aslında bir küçültmedir. Sözcüklerdeki büyü anlayışına aslında burada rastlıyoruz. Dikkat edilirse “börü” yerine “kurt” diyerek ilgili hayvanı küçülten Türkler, bir yandan “Tengirdin uulu”, “köktün uulu” gibi ifadelerle onu yücelterek eski inanışlarını sürdürmekte, diğer taraftan kendi çocuklarına “Börü”, “Börübay” gibi isimler vererek ismin büyüsünü bir dilek şeklinde kullanmışlardır.[5] “Dilek” sözcüğüyle kastettiğimiz şudur: “Börü”, “kurt” gibi küçücük olsun ve balamız börü gibi atılgan, çevik, özgür, asil olsun.[6]

Süleyman peygamberin yüzüğü ile ilgili inanışlar da bir örnek kabul edilebilir. Süleyman’ın yüzüğündeki yazının ne olduğu tam olarak bilinmemekle birlikte yaygın inanışa göre yüzüğünde “ism-i azam” yazmaktaydı. İsm-i azam, yaratıcının gizli adıydı. Süleyman, bu yüzük sayesinde yalnız görünen varlıklara değil görünmeyen varlıklara da hükmetmekteydi.

Bu noktada Allah – Tanrı tartışmalarına değinelim. Tartışmada bir taraf, “Allah lafzının yerini hiçbir şey tutmaz” derken diğer taraf konuya millî açıdan yaklaşarak bunda bir sakınca olmadığını hatta Türklerin “Tanrı” demesi gerektiğini ifade etmektedir. Aslında ne açıdan bakılırsa bakılsın, bu tartışma hemen hemen bütün toplumlarda yer alan ad – sözcük – sihir tartışmalarına dayanmaktadır. İşin inanç ve fikir boyutu yazımız kapsamında olmadığından konuyu derinleştirmeyeceğiz. Bununla birlikte yaratıcının gizli bir adı olduğu inancı, “Allah” adının İslam öncesinde de biliniyor olması, ism-i azamın Süleyman’ın yüzüğünde sır olduğu inanışı, “Allah lafzının yerini başka bir şey tutmaz” ile bugün Allah ismi kastedilse de geçmişte Allah lafzı ile kastedilenin Allah değil de çok gizli bir ad olduğunu düşündürmektedir. Kısacası Allah lafzının, Allah adının kendisini değil gizli bir adı ifade ediyor olması tartışılabilir.

Ad veya çeşitli sözcük türlerinin varlığı karşılayıp karşılamadığıyla ilgili düşüncelere daha çok örnek vermek mümkündür. Okuyuculara tavsiyemiz “örtmece”, “tabu”, “totem” kavramlarının üzerinde durmaları ve ayrıntılı değerlendirmelerle çıkarımlarda bulunmalarıdır. Dil, topluma ait olan birçok ögeyi üzerinde bazen gizli bazen açık bir şekilde taşır. Prof. Dr. Ali Akar’ın “Türklerin filozofu Türkçedir” sözünü bu bağlamda bir defa daha düşünmek gerekir.

Yazımızı, sonuna gelince neden böyle bir başlık seçtiğimizin anlaşılabileceği kadar yeterli olmasını tercih ettiğimizden uzatmıyoruz. Gücü, ismine bağlı olduğu için tanrılığını doyasıya yaşamayan Ra; insanlar tarafından adındaki sihre el konulan “börü”; toplumda dalga geçilen ama muhtemelen cinler tarafından kaçırılamayacağı için şanslı olan Satılgan, Dursun ve nihayet Allah – Tanrı tartışmasına bir de bu açıdan bakalım.

 Kaynakça

 [1] James Frazer, “Ruhun Tehlikeleri ve Tabu”, Çeviri: İsmail Hakkı Yılmaz, Pinhan, İstanbul, 2019, sf. 375 – 376.

[2] Platon, “Kratylos”, Çeviri: Furkan Akderin, Say, İstanbul, 2015, sf. 37.

[3] Kırgızlarda bir atasözü: “Börü dep süylösön kulagı körünöt.” (Börü diye söylersen kulağı görünür.)

[4] Konu hakkında ayrıntılı değerlendirmeler için: Mayrambek Orozobaev, Nurgül Moldalieva “Kırgızcadaki Kurt (Börü) İle İlgili Örtmece Kelimeler”, Hacettepe Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Dergisi, 2020 Bahar, 23 – 38; İ. M. Coroev, “Söz – Tildik Birdik Cana Tüşünüktün Belgisi”, İzvestiya Uzov Kırgızstana, No: 5, 2018, sf. 199 – 201; Yusufhan Güzelsoy, “Kırgız Türkçesinde Örtmece Sözler Üzerine Bir İnceleme”, Yüksek Lisans Tezi, Celal Bayar Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Manisa.

[5] Ra’nın tedirginlik yaşamasına neden olan “isim – büyü” ilişkisi burada da karşımıza çıkmaktadır. Korkut Ata Türkiyat Araştırmaları Dergisinde yayımlanan “Tengri / Tanrı Kavramı Bir Örtmece midir?” başlıklı makalemizde “tengri” (gök) sözcüğünün bir örtmece olabileceğini tartışmıştık. Acaba eski Türkler, “Tengirdin uulu” da dedikleri (hatta Tanrı’nın da kendisinin kılığına girdiği) börüde aslında Tanrı’nın gizli adını mı buluyorlardı? İsis’in, Ra’nın adını alması gibi atalarımız da börünün adını alıvermiş.

[6] Bilinçli veya bilinçsiz, aslında her ismin arkasında bir dilek vardır.

The post Ra – İsis Tartışması appeared first on Bilimdili.com.

Alegori mi? Hakikat mı?

Amirhan Balkıbek[1]

Beklenmedik fikirler her zaman eleştirilir. Hatta cezaya çekilebilir. Dediklerimize delil olarak, sert şekilde donup kalan dini dogmalara karşı keşifleri için cehaletin yaygın olduğu orta çağlarda ateşe yakılan, kiliselerden uzaklaştırılan Giordano Bruno veya Galileo Galilei gibilerin çileli yaşamlarından örnek verebiliriz. Fakat arada birkaç yüzyıl geçtikten sonra sonunda başardılar ve kazandılar. Kilise, din kendilerinin mağlup olduklarını kabul ederler. Bütün halktan acımasızlıkları için özür dilediler. Orta dönemlerdeki gerçekleri arayıp tüm güçlerini harcayan bilim adamlarının peşinden mum alarak kovalayan Şark’çılar hala kendi hataları yüzünden kendilerine gelemiyorlar. Muhammed (s.a.s.) “Hatta Çin’de olsa bile okumaya çaba gösterin, neden, çünkü okumak her müslümanın farzıdır” adlı ünlü hadis-i şerif-ini çiğneyen İslam dünyası ise Batı kültürünün tekmesinin altındadır.

İşte, senin söylemek istediğin fikir de böyle sabit anlayışın “kafasını yarıp, gözünü çıkarırmış gibi durumdadır”. Bu keşfin “Türklük Kurt totemi ve yahudi Tanrısının kökeni birdir” denilen neticeyle sonuçlanır. Evet, böyle yeniliğe, keşfe muhteşem, kaliteli fikirleri duymak böyle dursun, bizzat kendin ve aklının yerinde olup olmadığı şüphe yaratır. Halk sana bir lafla “Deli” diyecekler. Belki dalga geçecekler. Boş ver, geçsinler fakat sen kendi yenliğinin gerçek olduğuna inanırsın. İnanmayıp da ne yaparsın!..

Türk halkları kendilerini Kurt-Ana soyundan gelmişiz diye biliyorlar. Ama bu fikir asla Hüda veya Tanrı derecesine kadar yükseltmemiştir. Türkler dişi kurt ile çocuğun bir araya gelmesiyle nesil ürettiğini, kutsal sınır sahibi Yaradan’ın bir mücizesi olarak görürler.

Eski Mısır inançları ile sonradan Hint-İran ve semit dinlerinin başında duran hem de yeryüzündeki ilk monoteizm din sayılan Tanrıcılık neden Kurt toteminin gölgesinde kalmadı? Türklerde önce neden Tanrı, sonra Kurt akla gelir? Bu sorulara tanrıcılığın kökeni derinleride olduğunu birkaç yüzyıllık derin tarihin oluşuyla cevap verebiliriz. İşin ilginç yanı Tanrı ve Kurt totemini karıştırarak eski Türk halklarını puta tapan diyenler de vardır. Dedelerini aptal saymak ve efsanenin kökünden gerçekleri tanıyamamak cahil kuşakları böyle ters yola götürürler. Asıl konu böyle papazların Kurt miti ile toteminin hangi dönem ve tarihlerinde ortaya çıktığını bilmemesidir. Tabi ki, bilmeyen zehir içer. Bizim fikre göre, kurt totemi, göçebe Tanrısı iki nehir arası (Fırat ve Dicle) ile kutsal sayılan Nil kenarında eski Mısır ile eski semit halklarının kendilerini tanıdıktan bayağı sonra yahudilerin tek Tanrısıyla (yehova) aynı anda, evet evet, aynı anda dünyaya gelmişti. Bu dediklerimizin kuru kuru konuşma olmaması için Türk kurt mitini bizzat konuşturalım.

Eskiden gelen esfaneye göre, komşu düşman kabileleri,  bir ulus halkı beklendmedik anda saldırır ve imha etmişler. Katliama maruz kalan, zerresine kadar hiç bir canlı kalmayan ülkenin erkek göbeklilerden tek bir çocuk kalmış. Tanrının mucizeliliğiyle, o oğlanı dişi kurt bulmuş ve besleyip yetiştirmiş. Sonradan, çocuk baliğ yaştan geçerek kurt ile berabe olurlar ve onlardan on evlat doğurmuş. Çocuklardan biri Asena Türk’ü yani, Kurt Türk adını alır, bugünkü Türk halklarının temelini oluşturmuş. Efsane kökünde, nasıl bir gerçek tarihi olayların olduğu bugünlerde ve ortada kalan onlarca yüzyıllardan sonra net söylemek zordur. Halbuki araştırmalarla yola çıkabiliriz. Onun için kendimize belli efsaneyi dört bölümle veya ayrımla bakabilmek uygun olur. İlk bölümde; savaşta katliam yaşayan halk. İkinci, çocuğu bulup besleyen dişi kurt. Üçüncü, dişi kurt ve sonradan büyüyen oğlanın arasında geçen nikah yani sevişmeden ortaya çıkan çocuklar. Dördüncü,  çocukların birinin soyundan gelen Aşina ve Asena Türk’leri. Bugünün yaratıklarının hayal güçleri biz sıralayan efsanelerin ilk ve son bölümlerini gerçek olarak görürler. Fakat ikinci ve üçüncü bölümler net bir bilim adamları tarafindan eleştirilmiştir. “ Pekȃlȃ, tek kalmış çocuğu dişi kurdun bulup beslemesi doğru, yaşamda böyle olaylar çoktur ama insanoğlu ile dişi kurdun sevişmesi ve dünyaya çocuk doğurmaları bu dedikleri…” diye itiraz etmişler bilim adamları. Esfanenin ortaya çıkmasına sebep olan tarihi olay (ama böyle olayların olmasına şüphelenmemek lazım) sonradan bunu anlatanların şairlik hayal gücüyle inanılmaz metamorfozaya (başkalaşım) maruz kaldığı, yani yaklaşık veya benzemiş alegoriye dönmesidir. Belki, efsanenin bize belli bugünkü nüshasında, temelinde yatan net olaylar yeryüzüne çıkarak, tartışmalı dönemleri geçip onlarca yüzyıllardan sonra ortaya çıkmıştır belki. Böyle olma ihtimali de vardır. Örneğin, Güneşe ulaşma yolunda ölen Phaeton  afeti veya Truva savaşının biri uzayda diğeri ise dünyada geçekleşen tarihi olayların  şair diliyle süslenip abartılarak yazılan yankıları olduğunu bugünün bilim insanları ispatlamadılar mı? Fakat Phaeton güneşin sıcaklığına dayanamadan yanması veya dokuz sene pes etmeyen Truva bir gecede ateşe bürünmesi kör Gomer ile hayalperest Ovidius da bu olayların yanında olmak şöyle dursun bu dünyaya daha gelmedikleri belli değil mi? Öyleyse hayal gücüyle dünyaya gelen kurt mitinin arkasında gerçekten yaşanmış olay vardır diye varsaymaya hakkımız vardır.

Evet, esrarengiz efsane sırrını çözmek için bizim gerçek diye sandığımız ilk ve dördüncü bölümlere güç harcamamız lazım. İşte, zihne bu arada ilk bölümdeki saldırıcı düşman topraklarında ilk ve son seçeneklerdeki “büyük doğa afeti olmuşsa eğer ?” fikri akla gelir.

Net olarak söylemek gerekir, zaman geçtikçe doğa afetinin zararı unutulur ve kahramanlık ruhla yetişen ve mızrak, kalkan takarak atın üzerinde hayat geçirmesi, belki kırsalın şairi savaşın nedenini bugün olmazsa yarın kılıçla çekişecek olan komuşularına devirmesi büyük ihtimal olaydır. Böyle milliyetçiliği için  kırsal (dala) şairini kimse suçlayamaz. Mitin diğer yanına iyice bakarsak, böyle bir seçimin olduğunu farkederdik. Sonra eskiden gelen kurt miti nüshalarının hiçbirinde beklenmedik anda saldıran komşu kavimlerine dair bir laf olmadığını da unutmamak gerekir. Sadece topraklar kana bürünmüş  halk kalmıştır. Belki, bizi efsaneden kopararak gerçeği aramaya yol açan bu mudur?

Kutsal Söz Rivayeti

Sen bir makalende (“Au-u-u. Kurt miti ile toteminin sırrını çözmeye çaba, “Parasat” dergisi, 1997, №10) kurt mitinin temeli, kendimize günlük yaşamdaki tanıdık börü yüzü değil, kutsal “au” sözü olduğunu yazmıştın. Zaman geçtikçe kutsal Söz normal kurt simgesiyle birleşerek, toteme dönüşmüş demiştin. Mitin ikinci bölümünde gizlenen sırrın çözümü böyle olmasına şüphe yoktur. Kutsal sözün simgelik mȃnȃsı var nesneye (burada hayvana) dönme süreci gelecek kuşakların zihninde yüzyıllar boyunca devam etmekteydi. Sonunda şairlik hayal gücünün meyvesi gibi güzel ve soğuk, kurt miti dünyaya gelir. Çünkü, belirsiz bulanık tarih arşivlerinde kalan  eski dönemler Türklerin ruhuna, canına dokunarak, zor günlerde barınak olabilen Söz’e (evet Türkleri kurt değil Söz korumuştur) Tanrının kutsallığı ile bu hayvan da konuşabilmişti. Gülünç olsa bile yine de söyleyelim, sabah sabah minareye çıkıp seslenen Müslüman ezancının eski dönemlerdeki kırsal prototipi de sözünde duran yiğidin yüzü gibi Kurt olmuştur. Macarlarla savaşa girmeden önce Kıpçakların kağanı Bonyak’ın tenha yere gidip, kurt gibi ulumasının böyle bir sırrı vardır. Çünkü, onun eski soyu başkası değil şu Gök Börü olmuştur!

Yazılı tarihi metinlerde XI-XII yüzyıllarda kıpçaklarda Börtegiler Ordusının olduğuna dair belgeler vardır. Onlar da kendilerini Türklerin eski sülalesinden gelen (net olarak anası) kurttan türetildiğiini söylerler. Börtegiler Ordusunun (Ordu ismi de kurt totemi ile ilgili) başkanı Bonyak kağan eskiden bu inancın ilk taşıyıcısıydı. Rus kronolojik takvimlerinde onun macarlarla Vyagre’de 1097 tarihinde gerçekleşen savaş öncesinde Tanrıya nasıl taptığı hakkında yazılır: “«и яко бысть полунощи и встав Боняк отьеха от рати и поче выти волчьский и отвыся ему волк и начаша волци выти» (S.A.Pletneva. “Han Bonyak ve onun zamanı” Arkeoloji sorunları. L. 1978. 2.baskı s.179.) Burada bizim dikkat edeceğimiz yerler Bonyak kağanın kendi askerlerinden ırak gidip, kurt gibi uluyan anın olmasıdır. Au-u-u..Au-u-u…Au-uu. Kutsal an. Türkleri kurda taptı diyen fikir de sırrı derinlerde yatan Au-u-u’dır. (Bugünlerde herhangi İslam’dan birisi diğer dinlere kötü bakışla bakan ve buna alışkın kardeşlerimiz bu anın şahidi ise, “eyvah, bu Bonyak kağan tam bir Buda’ymış” diye problem yaratırlardı. Sonradan sahte korku doğurduğu için kafası giderdi. Tabi ki, kafası varsa. Halbuki, bineğe istekli kardeşlerin korkusunun canı yok değil. Buda AUM-ımla Türk Au-uu-u’ının kökeni aynı diyebiliriz. Sadece onu farketmelidir.)

İnsanoğlu hafızası kendinin zihinsel yaşamında maceraları ile doğa afetlerini asla unutmadılar. Tarihi sahifelere kaydedilmeyen geciken, belgeler söz, batıl inanç, adet gelenek-görenekler, mitlerin arkasında gizleniıyorlar. Ancak onları farkedebilen bakış açısı, gönül gözü lazım. Yetişmiş bir elma kendi dalından düştükten sonra başka bir yere düşmez. Yani, şairin hayali de (miti yaratan) her ne kadar güçlü olsa bile, ilk doğruluğundan uzağa gitmesi imkansızdır.

Gerçekten de, miti doğuran Şair olayı anlatmada asıl söylenceden uzak ve değişikliklere uğrayamaz. Ancak olmuş olayı bozkırlıların yabani bakış açılarına göre uygun şekilde, ustaca anlatmışlardır. Varsayımla, bugünkü kuşakların beyinine sığdıramayan anlatılar tȃ eski dönemlerdeki özgür kırsal şiirlerinin sanatsal yön yöntemleri olabilir mi?

Bizim bakış açımıza göre, sanatsal hayalin arkasına gizlenen gerçek budur: çocuğu kurtaran dişi kurt değildi. Bu yüzden bu Asena Türklerin anası olamazdı. Yani, çocuğun anası uzun saçlı, altın rahimli sıradan bir kadın diye anlamamız gerekir. Mit ile bilim arasındaki anlaşmamayı böyle çözebiliriz. Doğru olan da budur. Yeryüzünde insan hayalinden hızlı olan hiç bir şey yoktur. Sen bir zamanlar amerikalı kızılderililer hakkında film izlerken onların bir karara vardıklarında “Hau” diye seslendiklerini farkettin. Kızılderililerdeki “Hau” ile Türklerdeki “Au” arası uzak olmayabilir. Öyleyse, tek bir kelimeyle tüm insanoğlu tarihine dair sırrın olması aşikardır. Yoksa bu muhteşemliği nasıl anlatabiliriz? Dünya mitolojisinden “Au” sözüyle ilgili onlarca belgelere rastlayabiliriz. Onlardan en ilginç olanı kızılderililerin snohimiş kabilesinden kaydedilen kayıttır. Onlar: “Eski dönemlerde gökyüzü dünyaya çok yakın yerleştirilmiş. İnsanoğulları belini dik tutarak yüyürememişler ve yaşamlarını sürdürmek de zorlanmışlar. Zaman geçtikçe insanlar böyle olmaz ve ensemizi aşağı iten gökyüzünü nasıl olsa kaldırmamız lazım diye karara varırlar. Bunu nasıl yapabiliriz diye kafa yorarlar. Her millet her yerdedir. Öyleyse bu kabilenin gücüyle koca gökyüzünü nasıl kaldırabildiler?

İnsanların kafalarını çok yoran yanı da budur. Fakat, “iki elin sesi var” değil mi, bunun da çözümü bulunmuştur. Dehaların toplantısından sonra, her yere haberciler gönderilir ve yeryüzünün her noktasında yaşayan insanoğluna aynı anda “Au”diye seslenin diye görev verirler. Gerçekten de yeryüzünün tüm boylamları ile sahalarından aynı anda “au-u” diye ses geldiğinde, kurşun bulut gibi yatan gökyüzü biraz yükselmiş gibi olur. Sevinen insanlar “au-u-u” diye beraber seslenmeye devam eder. Kocaman gökyüzü ilk önce insanın rahat ayakta dik durabilmesi için sonra kavak ağaçları, kuşların uçabilmesi için daha yükseğe kalkar. Kalkarak bugünkü hale gelir. İnsanlar belini dik ve kendileri de rahat gezinmeye başlarlar. İnsanoğlu beraberliğinin kuvvetini gösteren bu mucize anlardan hatıra olarak, hȃla kano sürdüğünde “Au-u” diye sesleniriz” diye konuşmuşlar. (İmmanual Velikovsky, “Dünyanın çatışması”, Rostov-na Donu, “Feniks” yayınları, s.210).

Tabiki bu bir efsanedir. Sıradan binlerce efsanelerden biridir. Sadece karakteri kurt miti konusunu açan  “Au-u” kelimesine benzemesidir. Fakat böyle bir benzerlikler boşuna mıdır? O zaman eski çağlarda yeryüzünde tüm insanoğluna tehlike getiren bir afetin gerçekleştiği doğrudur. Ve yeryüzünün ikinci yarımında kızılderililerin efsanesi de, Türk kurt mitindeki gibi, tüm insanoğlunu tehlikeden kurtaran “au-u” kelimesinin olduğunu ifade eder. Rastlantı mıdır? İmkansız. Belki, hıristiyan dininin “Kutsal haberinin” biri “ İlk başta Söz olur, Söz Tanrıdadır ve söz Tanrı idi” diye ifade edilen yazısında bu “Au” sözüne ait sır olabilir mi? Hemen söyleyelim, böyle kahramanlığın bir başkanın inancına müdahale değil, bizzat şahsın bir sözün etrafında konuşulan düşünce üretimi diye anlamamız gerekir.

Tanrı  ile Kurt birleşen  an

…İçgüdüsü aldatmamış. Hıristiyanlar “Tevrat” üzerinde yahudilerden aldığı Musevi Tanrısının da ilk adı “Yav” [2] veya “ Au” olarak çıkmıştır. Ünlü “Kütüphanenin” yazarı, tarihçi  Diyodor Hz.Musa’nın Sina Dağındaki temel on kaidesini Yao veya Yau (Yehova veya Yahve kelimelerinin kökeni) isimli Tanrıdan alınıdığını yazar. (İmmaniul Velikovsky, Dünya çatışması”, Rostov-na Donu, “Feniks”, s. 113). Farkettiniz mi, Türklük kurt totemini yahudi kardeşlerde tek Tanrı derecesine yükselmiştir. Burada Tanrıyı tanıyamayan Türkler hata mı yaptı yoksa kurttan Tanrı yapan yahudi kardeşler delirdi mi sorusu kendiliğinden gelir. Tabiki ,bu sadece düşünce oyunudur. Böyle tehlikeli sorunun sorulması da olması da imkansızdır. Her şeye engel olamayan insanın hayal gücü suçludur. Türkler Tanrısını tanıyamadı değil, onun merhametin, şefkatin görüntüsü olarak sadece kurda dair mitsel düşüncesini üretmekle sınırlanır. Fakat yahudi halkı kendilerini Tek Tanrıya olduğu tutkusunu göstermiştir. Sonunda ilk baştaki seslenmedeki Au, sonraki seçeneklerdeki Yahya tanrısı ortaya çıkar. Adı on çeşit veya yüz çeşit olan tek Tanrının adı Au-Yau veya Yahya’dan önce Tanrının var olduğunu zihinmizden çıkarmamamız lazım.

Artık yahudi Tanrısının ilk baştaki ismi neden Au olduğuna biraz duralım.  Bu yüzden yahudi halkının Hz.Musa’nın Mısır tutsaklığından kaçarken yeryüzünde görülen olaylara, onların nedenlerine bakmamız gerekir. Bu doğa afetleri Toprak Ana’nın üzerinde ard arda tekrarlanan çileli dönemlerdi. (Kurt mitindeki kanlı çatışmanın “Tevratlı” veya yahudilik nüshası diye anlamalıyız) Dünyaya birleşmeye az kalan Gökyüzü bir mucizeliğin gücüyle ortaya çıkan sesin yükseltildiği gerçektir. Birkaç günler siluetini göstermeyen Güneş de bundan sonra ışık saçar. Doğadaki böyle olayları bugünün bilim diliyle ispatlayabiliriz; belki çok yakın gelen kuyruklu yıldızın yüzünden veya komşu gezegenlerle saha gücünü tartıştıktan sonra, belki, uzaydaki sıradan gezgin bir büyük taşların biri düştükten sonra yörüngesinden çıkmaya az kalan Dünya, kendinden geçerek, Güneş sistemindeki bugünkü haline uygun yerleşmiştir. Afetin zararı birkaç hafta veya aylara uzadığı net şekilde (“Tevrattaki”  bu dönemleri hatırlatan olayları hatırlayalım). Bu birkaç onlarca gün içerisinde insan zihnine yerleşen korku ürpertinin az önceki kurtarıcı gibi duyulan sesi Yaradan’ın kendi sesi diye karar vermeye bolca sebep vardır. Dünyanın iki tarafındaki insan hayalini coşturan, Tanrılar ile kurtarıcı kahramanlar hakkında efsaneler doğuran bu ses bize kurt mitinden belli “Au-u” veya kısaca “Au”dı. (Yahudilik dinin ağız konuşmalarında bu dönemlerdeki Tanrı sesini yeryüzünün bu ve diğer tarafındaki yetmiş milletin duyduğu konuşulmaktadır. “Au” sözüyle ilgili söylencelerin yeryüzünün her yerinde rastlanmasının nedeni, eski yetmiş milletin kuşaklarına bıraktığı miras diye anlamamız gerekir).  Ses veya sözün sahibi de bellidir. Uzayda sallanarak bugünkü haline tekrar gelen Toprak Ana’ydı. O dönemlerde eski kitaplar “Nehirler kendinden aşarak, yükselen deniz suları kıtaları  az kalsın basacaktı” diye yazarlar.

Kurt mitinin ikinci, üçüncü bölümlerini diğer bölümlerle gerçek bağlayan hakikat budur. Güneş sisteminde yer alması ihtimal olan felaket afetten Toprak Ana sağlam hem galip çıkar. Bundan kalan hatıra olarak her kıta, her milletin kendilerine ait çeşit çeşit anlatılan efsane mitleri vardır. Eski yunanlıların anadan doğmuş kocaman oğlan Herkules’e gökyüzünü kaldırtmışlar, çinliler ise eski dönemlerdeki kağanlarına Yao veya Yau diye isim vermişler. Hint budistlerinin dedeleri “Aum” diye seslenilen kutsal mantrayı nesillerine miras olarak bırakmışlar. Yahudi yurdu ise Yaradan’ın on temel kaīdesini Hz.Musa’ya bu sefer verdi diye anladılar. Eski Türkler ise, Toprak Ana ile Kurt Anay’a saygı gösterdiler. Aradan zamanlar geçtiken sonra doğa afetleri ya da uzay afetlerinin zararı eskimiş veya unutulmuş hale gelir, yapılan acımasız kanlı savaşı hayal gücüyle ürettikleri bu yüzdendir. Olayın gerçeğe yakın kalan yorumlanması da budur. Türk halkı elden Tanrı yaratmadı, elinden gelen bir şey değil ve bu işi kabul ederek insanoğlunu rahatsız etmedi. Sadece ilhamı güçlü şairlik hayale özgür bırakmıştır.

Evet, böylece, kurt miti ile toteminin en az üç bin yıldan fazla tarihi olan insanoğlunda  Ulu Ana’nın tek olduğuna, onun adı Toprak Ana diye isimlendirildiği doğrudur.

Böylece kurt miti hakkında konuşmamız tamamlanmıştır. Tanrım, Toprak Ana’ya, bize binlerce, milyonlarca yıllar yaşam hakkı versin!

Dualarımız kabul olsun dileğiyle. Amin.

(devamı var)

Şair Apolojisi kitabından. s.11-18.

Almatı, Karatav ve Dastür yayınları, 2015

[1] (1969-2014)  Kazak şairi, yazarı, gazetecisi.

[2] Yav- Yehova’dan türeyen kelimedir (çeviri notu)

The post Tanrı’nın Kurt Olduğu Dönemler: Bir Şair Apolojisi appeared first on Bilimdili.com.

Otorite tek ise (şu halde) İblis bir rakip olamaz. İblisi yaratan ve İblise kötülük yolunda imkânlar tanıyan (şeksiz şüphesiz) tek otorite olsa gerektir. Ama pratikte Tanrı ve İblis karşıtlığı hüküm sürmektedir. Tek Tanrılı dinlerin müntesipleri İblisi Tanrı’nın ya da Tanrısal yasanın düşmanı olarak algılıyorlarsa iki otoriteyi algılıyorlar demektir. Burada kıvırmak, kem küm etmek anlamsızdır. Tanrısal yasanın düşmanı ancak bir başka tanrı olabilir. Düşmanlık rekabettir ki Tanrı ile İblis rekabeti şeklinde algılama ister istemez ikiciliğe yol açar. Eşitler arasında Tanrı daha fazla eşittir diyecek olursak bu durumda yine ister istemez İblise ikinci dereceden otoritelik yüklemiş oluruz.

“Manici ikili ayrım, her zaman dogmatiktir, hoşgörüsüzdür,” diyor Umberto Eco ve ekliyor: “Demokratik kişi, şemaları reddedip nüansları, ayrımları kabul eden, çelişkilerin varlığına hak tanıyan kişidir.”[1]

Tek Tanrılı inanç sistemlerinin teorideki öğretilerine rağmen, müntesiplerin pratikteki algılayışları ve pratikteki tutumları birtakım çelişkilerle doludur. Cezalandırıcı Tanrı’nın yargısından korkanlar İblisin baştan çıkarıcılığından da korkuyorlarsa ortada çelişki var demektir. Çünkü sadece tek otoriteden korkmak gerekiyor. Öğreti böyledir. Tek Tanrı öğretisi ikinci bir korkutucuya izin vermez. İzin verdiği takdirde kendisiyle çelişkiye düşecektir. İblis bir otorite olamaz. İblis yalnızca bir nesnedir. Özne değildir.

“Homo religiosus’a (dindar insana) göre ‘öz olan’ varoluştan önce gelir. Bu görüş ilkel ve Doğulu toplumların insanı için olduğu kadar Yahudi, Hıristiyan ve Müslüman için de geçerlidir.”[2] Öz olan varoluştan önce gelir kuramını esas alırsak, insan bugün ne ise başlangıçta da odur. İblis sonradan isyan etmiştir ama onun özünde isyankârlık mayası bulunduğu için isyan edebilmiştir. “İnsan bugün ne ise başlangıçta da odur” dogması bilhassa Hıristiyan/Yahudi teolojisinde akıl almaz bir saplantıya ruhsat veriyor. Protestan teolojisine göre aydınlıktakiler ve karanlıktakiler baştan bellidir. İyilerle kötüler ezelden tayin edilmiştir. Bundan ötürü de sonsuz kurtuluş her insan için mümkün değildir. Neredeyse sadist bir Tanrı söz konusudur. Kötüler için kurtuluş olanağı yoktur. İyiler ise Tanrı’nın gizemli bir planı kapsamında ve Tanrı iradesiyle kötü amellerde bulunsalar dahi kurtuluşa peşin peşin ermiş kimselerdir. Çünkü o iyilerin kötülüğü aslında iyiliğe zemin hazırlama yolundaki geçici kötülüklerdir. Ne var ki kendileri için kurtuluşun imkânsız olduğu kötüler iyi bir hayat sürseler bile bir şey değişmeyecektir. Erich Fromm işte burada şöyle bir itiraz yöneltiyor: “Tanrı’nın nasıl olup da (kendi gücünü göstermek isteğinin dışında) meşru ve haklı bir sebep olmaksızın insanlığın bir kısmını ebediyen mahkûm etmeye karar veren Calvin’in Tanrısı gibi, keyfine göre hareket eden amansız bir Tanrı olarak düşünülebileceğini anlamakta güçlük çekeriz.”[3]

İşte bu hoşgörüsüz, peşin hükümlü ve aydınlığı tekelleştirici teolojik tavır insanlığı felakete sürüklüyor. Erich Fromm buna “yaygın düşmanlık” demektedir. Fromm’a göre, Luther ile Calvin bu yaygın düşmanlık duygusunu dile getirmişlerdir. Daha açık ifade edecek olursak, Luther ile Calvin bu yaygın düşmanlığa metodoloji kazandırmışlardır. Örneğin Afrikalı zenciler insan bile değillerdir ve üstün beyaz ırkın köleleri olmaya yazgılıdırlar. Asyalılar da (biraz daha fazla insan olarak görülmelerine karşın) mutlak kurtuluşun dışında bulunduklarından ötürü beyaz ırkın gölgesinde yaşamaya mahkûmdurlar. Yahudiler ise kendi cemiyetlerini üstün görüyorlar. Manicilik diyalektiğindeki tartışılamaz olan aydınlık ve karanlık zıtlaşması insanlığın bağnaz muhayyilesinde sert sınırların oluşmasını kolaylaştırıyor. Kolaylaştırmanın ötesinde meşruiyet kazandırıyor. Dolayısıyla iyi hep iyi, kötü hep kötü damgası yiyor ve böylelikle de sorgulamanın önü tıkanıyor. Öylesine tıkanıyor ki, kötünün iyiliği bile kötülük olarak algılanıyor. Beyaz ırkın siyah ırka yönelik acımasız tahakkümü görünüşte kötüdür fakat Tanrı’nın kutsal planının gerçekleşmesi uğrunda bu görünüşteki kötülük gereklidir. Gerekli olduğu için de kötülük değildir.

Hıristiyan teolojisindeki soyaçekim prensibinin Manicilikteki iyi-kötü dogmasıyla örtüştüğü düşünülebilir. Âdem ile Havva arketiplerinden kaynaklanan bir aslî suç vardır. Bu suç her insanda doğuştan bulunmaktadır. Soyaçekim yoluyla bütün insanlık bu ilk suçu taşımaktadır. Hıristiyan teolojisindeki sarsılmaz önyargı şöyledir: “İnsan kendi gücü ile bu suçtan kurtulamaz. Ancak Tanrı, oğlu İsa’yı, insanları bu suçtan kurtarmak için gönderir.”[4] Hıristiyan teolojisinde ilk suçtan arınmanın yolu ikinci bir suç işlemektir ki o da İsa’nın bir fidye olarak kurban edilmesidir. İşte burada şöyle bir kuşkuya düşebiliriz: Tanrı’nın kurtuluş muştuladığı beyazların acaba beyaz ırktan olmayanları aşağılaması ve onlara eziyet etmesi ikinci suçun türevi mahiyetinde midir? Afrikalılar ve Asyalılar birer kurban mıdır?

“İnsan kendi gücü ile kurtuluşa eremez” prensibi insanı önyargılar ve dogmalar bataklığına gömmeye yetiyor zaten. Bu durumda insan özgür bir varlık değildir. Bir kukladır. Dünya sahnesinde herkesin rolü bellidir. Sahneye çıkan oyuncular nasıl ki yazılı metne sadık kalmak zorundaysa ve senaryonun kendilerine biçtiği rolün dışına çıkamıyorlarsa Calvin’in Tanrısı karşısında kişisel çabaları hiçbir olumlu sonuç vermeyecektir. Afrikalı daima Afrikalıdır ve beyaz ırk daima Tanrı’nın üstün kullarıdır. Şu halde örneğin Türkiye veya Pakistan kendi gücüyle Fransa veya Almanya gibi olamaz. Japonya’nın göreceli başarısı kötülüğün tecellisi kapsamında geçici bir durumdur. Bir yanılsamadır ki Japonya için kurtuluş yoktur. İsrail içinse büyük kurtuluş bir Tanrı vaadidir. Çünkü iyilerle kötüler ezelde (yaratılışın başlangıcında) belirlenmiştir. Maniheist aydınlık ve karanlık dogması uyarınca Beyaz Saray aydınlığın sarayıdır. Kara ırk öz itibarıyla da karadır, sarı ırk özünde safradır ve fırlatılıp atılmalıdır. Beyazlar ise arınmışlardır. Aydınlıktakiler ile Karanlıktakiler (ezelden iyilerle ezelden kötüler) arasındaki keskin sınır çiğnenemez. Bütün o Tek Tanrıcı söylemlere karşın gerçekte iki tanrı vardır. Aydınlıktakilerin tanrısı ve karanlıktakilerin tanrısı olarak Hürmüz ile Ehrimen.

Maniehizmin sonradan ortaya çıkması ve senkretik yapısı bir şeyi değiştirmez. İyilik tanrısıyla kötülük tanrısı birer arketip olarak bütün insanların ortak bilinçdışında barınıyor. Ehrimen geçici bir süre için evrene hâkim olacaktır. Beyaz Batılı indinde bir geçiş dönemi yaşanmaktadır. Ne var ki Hıristiyan/Yahudi dışındaki insanlık da söz konusu sapkınca ikiciliği fiilen sürdürmektedir. Biz hep iyiyizdir ve ötekiler hep kötüdür. Bu önyargı devam ettikçe insanlığın huzur bulamayacağı gerçeği apaçık meydandadır. Cengiz Aytmatov’un şöyle bir sorgulamasıyla sonlandıralım bu yazımızı: “Tanrı Tanrı’dır ve Tanrı herkes için tektir; fakat kendimin olan kendimindir, yabancı olan ise yabancınındır; kendiminki ile yabancı aynı şey olamaz.”[5]

Metin Savaş                                                                                

[1] Umberto Eco, Popüler Roman Kahramanları, sayfa 207, Alfa İnceleme, İstanbul 2017

[2] Mircea Eliade, Mitlerin Özellikleri, sayfa 129, Alfa Mitoloji, İstanbul 2016

[3] Erich Fromm, Hürriyetten Kaçış, sayfa 99, Tur Yayınları, Ankara 1972

[4] Hikmet Tanyu, Yehova Şahitleri, sayfa 18, Diyanet İşleri Başkanlığı Yayınları, Ankara 1984

[5] Cengiz Aytmatov, Kassandra Damgası, sayfa 95, Ötüken Neşriyat, İstanbul 1997

The post Beyaz Saray’ın İki Tanrısı appeared first on Bilimdili.com.

Christian Thomasius (Kıristiyan Tomazyos)

Alman aydınlanmasının ilk temsilcisinin Christian Thomasius (1655-1728) olduğunu söylemek doğru olacaktır. Babası Jakob Thomasius, Leibniz’in öğretmenlerinden biridir. Thomasius, felsefe alanında Fransızların Almanlara üstünlüğünü vurguladı. Thomasius’a göre bilgimiz duyular üzerine bağımlıdır. Hiçbir doğuştan düşüncemiz yoktur ve salt çıkarsamacı bir yöntem yoluyla dünyaya ilişkin gerçeklikler bulamayız. Deneyim ve gözlen biricik bilgi kaynaklarıdır ve bu bilginin sınırları duygularımız tarafından belirlenir. Kendimizi kuşkuculuğa ya da metafiziğe kaptırmaktan kaçınmamız gerekir. Tersine, kendimizi duyular tarafından sunulduğu biçimiyle dünyanın bilgisine erişmeye vermemiz ve gene de bunu bilginin kendisi uğruna değil ama yararlılığı uğruna yapmamız gerekir. Felsefe, metafizik ve tanrıbilim ile ilgilenmemelidir. Ancak bu felsefenin din karşıtı olması gerektiği anlamına gelmez. Zaten Thomasius da dine karşı olmaktan çok uzaktı. Fransız Aydınlanması’nın felsefesi Katolikliğe ve dine düşmandı ve onu toplumsal ilerlemenin bir düşmanı olarak görüyordu ama bu düşünce Alman aydınlanmasının düşünürlerinde genel olarak yoktur.

İnsanda üç temel eğilim vardır:
1) Olabildiğince uzun ve olabildiğince mutlu olarak yaşama isteği.
2) Ölüm ve acıdan, içgüdüsel olarak kaçınma eğilimi.
3) Mülkiyeti ve efendilik isteği.

Akıl, bu eğilimleri denetlemediği müddetçe insan toplumu savaş ve kargaşaya doğru yönelecektir. Toplumun bu noktaya gelmemesi ancak akılsal düşüncenin üstünlük kazanmasıyla mümkündür. Böylece insanlar uzun ve mutlu bir hayatı güvence altına alabilir. Ama mutlu bir yaşam nedir? Türeye uygun bir yaşamdır ve türe ilkesi başkalarına onların bize yapmalarını dilemediğimiz şeyleri yapmamamız gerektiğidir.

Akıl, insan yaşamının yaralarını iyileştirebilir. Aklın kullanımı toplumsal iyiye yöneltilmelidir. Bireyin kendi iyiliğini bencil istek ve tenselliğinin üstesinden gelmede ve kendini toplumun iyiliğine altgüdümlü kılmada bulmalıdır. Bu hiçbir zaman demek değildir ki Thomasius dine ya da doğaüstü olana inancı bir yana atmıştı. Sadece inanç, duygu ve tapınma alanına ait olan dini, felsefi düşünce alanından ayırma eğilimindeydi.[3]

Christian Wolff (Kıristiyan Volf)

 Alman aydınlanmasının bir diğer temsilcisi Christian Wolff’tur (1679-1754). Amacı insanlar arasında anlayış ve erdemin yayılmasına katkıda bulunmaktı.[4] Wolff da Thomasius gibi felsefi kavramların anlaşılabilir ve açıklanabilir kılınmasından çok pratik yarar ilkesine göre örgütlenmesi gerektiğini düşünüyordu. Alman felsefe sözlüğünün kurulmasına öncülük ettiği gibi felsefe dilinin Latinceden Almancaya çevrilmesinde de büyük gayretler sarf etmiştir. Aydınlanmanın diğer tüm düşünürleri gibi matematiği olan borcunu ifade etmiştir. Felsefeyi teorik felsefe ve pratik felsefe olarak ikiye ayırmıştır. Teorik felsefe ontolojiye dayalı bir uğraşı iken pratik felsefe ekonomi, siyaset, hukuk, psikoloji ve benzeri alanlarla ilgiliydi.[5]

Gottfried Wilhelm Leibniz (Gotfirit Vilhem Laybnitz)[6]

Eleştirmekten çok benimsemeye yatkın olan kişiliği ile tüm felsefelerin kendisine uygun görünen yanlarını alarak tam anlamında seçmeci ama tam anlamıyla özgün bir felsefe geliştirmiştir. Leibniz felsefesi tepki yanıyla ile değil uzlaşmacı ve uzlaştırmacı yanı ile ağır basar. Descartes’in yerle bir edici eleştiriciliğine, köktenciliğine tepkilidir. Leibniz geçmiş karşısında Descartes(Dekart) gibi kırıcı ve yıkıcı değildir, tam tersine yapıcı ve aşırı saygılıdır. Leibniz metafizik düzeyde Skolâstiklere yakınlık duyar. Ayrıca mantıkta tümüyle Aristoteles mantığına dayanır.

Ona göre evrensel bir bilim olmalıdır; matematiğe benzeyen matematik türünden bir bilim. Öyle bir şey olmalı ki insan zihni her alanda tüm soruları matematikte olduğu gibi apaydınlık bir biçimde çözebilmelidir. Usavurmaların yerine matematik hesabı koyabildiğimiz zaman çözüme ulaşmış demektir. Filozof bu iş için elbette sıradan bir hesaplama yöntemi getirmeyi düşünmez. Kurulmasına büyük emek verdiği sonsuz küçük ve integral hesaplarına başvurur. Bu yolla simgesel bir dil, bir işaretler dili kullanan genel bir bilim kurulmuş olacaktır. Böylece çeşitli bilgi alanlarında bilgiler belli işaretlerle ortaya konulacaktır, herhangi bir soruna cebir hesabı yaparak çözüm getirilecektir. İşaret kullanmanın kolaylığı vardır: işaretleri kullanırken anlamlarını düşünmemiz gerekmez. Simgeleri kullanan bu genel yazı ya da genel bilim kurulunca tartışmaya yer kalmayacak, tartışmanın yerini hesaplama alacaktır. Ne var ki ne Leibniz ne de daha sonra onu izleyenler böyle bir bilim kurabilmişlerdir.

Bu evrensel dil bir kere kurulabilseydi kolayca öğrenebilecek bir dil olacaktı. “Evrensel dil fikirlerimizin alfabesi gibi olacaktı yaratılması güç olan bu dil kolayca öğrenilebilecekti.”(Halbwachs-Halvaks). Herhangi bilimsel bir sorun ortaya atıldığı zaman tartışmaya girmek gerekmeyecek, hemen kâğıdı kalemi alıp hesaplama işine girişilecekti. Bu iş matematik hesaplamada sağlama yapmak kadar basit bir işlem olacaktı.

Leibniz’e göre özgür insan her şeyden önce sorumlu insandır, her şeyden önce Tanrı karşısında sorumludur. “Efendilerin en iyisi olan Tanrı yalnızca doğru yönelim bekler.” O, insana ilgisiz değildir, insana her zaman doğru yolu göstermeye hazırdır. Tanrı, insanı doğru yola koymaz ama ona doğru yolu gösterir.”Yüce ve sonsuz bilgiye sahip olan Tanrı yalnızca metafizik anlamda değil, ahlak anlamında da en yetkin biçimde etkindir.” İnsan için önemli olan Tanrı’ya tam bir istekle yöneliştir. İnsan, Tanrı’nın ürününü ya da yapıtlarını ne kadar doğru kavrarsa o ölçüde uygun yolu seçme şansına ulaşmış olacaktır. Erdemli kişi başkalarının sevincine katılmayı bilir. Tanrıyı da hiçbir karşılık beklemeden sever. Nasıl ki müzik dinlerken yararcılığa düşmüyorsak, Tanrıyı severken de düşmemeliyiz. Gerçek aşk Tanrı aşkıdır. Gerçek ahlaklılık Tanrı yolunda olmakla belirgindir. Tanrı tüm yetkinliklerin kaynağı ve sahibidir.

Tanrı, bütün parçaları birbirine bağlı olan bu yetkin evreni titizlikle yaratmış, bunu yaparken her ihtimali hesap etmiş, bu hesabın sonunda da birtakım kötülüklere göz yummazlık edilemeyeceğini anlamıştır. Mademki Tanrı kötülüklere izin vermiştir, o halde izin verdiğine iyi etmiştir.[7]

Her bilim onda merak uyandırır, insanla ilgili hiçbir şey ona yabancı değildir. Çünkü Leibniz’e göre “Biz kendimiz için var olmadık, toplumun iyiliği için var olduk, parçalar nasıl bütün için varsalar.”

Sağlıklı bir devlet düzeni yasalar üzerine temellenir. İyi yasalar yorumu gerektirmeyecek kadar açıktır. Toplumsal uyum bu tür yasalarla sağlanabilir. Ancak beceriksiz ve kötü niyetli yöneticilerle mutlu bir toplum düzeni kurulamaz. Öte yandan her yönetim biçimi bir başka ülke için geçerli olmayabilir, her yönetim biçimi her ülkeye uyumaz. Yönetim her zaman güçlü kişilerin elinde olmalıdır. Leibniz, “en güçlüler her zaman en bilge, en bilgilerin de her zaman en güçlü olması öngörülür” der.[8]

Immanuel Kant (İmmanuel Kant)

 Kant, Doğu Prusya’nın Königsberg kentinde doğmuş ve yaşamı boyunca doğduğu kentin dışına hiç çıkmamıştır(1724-1804). Sohbet etmeyi seven, eğlenceli ve güzel giyinmeye özen gösteren biridir. Şehirde yürüdüğün yol her zaman aynı güzergâhtır. Gittiği yol hiç değişmediğinden bu yol “filozof yolu” adını almıştır.

Kant’a göre önemli olan insanın iyiyi istemesidir. O, “öyle hareket et ki senin hareketlerinin yasası aynı zamanda başka insanların hareketleri için de bir ilke ve yasa olsun!” der. Kant’ın ahlak yasası şöyledir:

“Öyle hareket et ki eyleminin ilkesi senin istencinle, sanki genel bir doğa yasası haline gelebilsin!

İnsanlığı hem kendin hem de başkaları için bir amaç olarak gör ve onu araç olarak kullanmayacak biçimde davran!

Öyle davran ki bu davranışları yaparken koyduğun ilkeler herkes için geçerli olabilsin!”

O, “zevkler üzerinde tartışılmaz” yargısına karşı çıkıyor. Diyor ki, ben bir şeye “bu güzeldir” derken herkesin de o şeyi güzel bulmasını beklerim. Hoşuma giden ya da gitmeyen bir şeyi duygularıma dayanarak belirlerim ama o şeyin bendeki ideal bir kurala uygun olması gerekir. İşte bu ideal kural ortak estetik duygudur. Çünkü o tüm insanlarda vardır.

Kant, son derece barışçı bir düşünürdür. Ona göre barışın temelinde özgürlük yatmaktadır. İnsanın özgürlüğü de ancak herkesin özgürlüğünün güvence altına alındığı sınıra kadar sınırlandırılabilir.[9] O, “düzenli ordular zaman içinde ortadan kalkmalıdır. Hiçbir devlet zorla başka bir devletin anayasa ve yönetimine müdahale etmemelidir. Siyasal yapı her ülkede cumhuriyetçi olmalıdır. Ne kadar yüksek olursa olsun, etik kavramlar açısından üstün bir temel olarak baskıcı bir yönetimi kabul edemeyiz. Çünkü böyle bir yönetimin ahlaksal olup olmadığına karar vermek bizim sorumluluğumuzdadır” der.[10]

Tanrı, evreni mucizelerle değil rasyonel kanunlarla yönetir. Gerçi bu kanunları O, kendisi koymuştur, ama bir defa yarattıktan sonra evrenin gidişine artık karışmaz olmuş, onu kendi kendine işlemeye bırakmıştır. Kant’a göre insanın yaratılış amacı mutluluğa erişmek değildir. Eğer böyle ise insan çok yanlış, çok ters yaratılmış demektir. İnsanın yaratılış amacı mutluluğa erişmek olsaydı, ona sadece içgüdüleri, eğilimleri pek ala yeterli gelirdi. Nitekim hayvanlar bu bakımdan pek rahattır. İçgüdüleri onları gidilecek yere kendiliğinden götürür. Bu yüzden hayvanlar ne günahı bilir, ne de ölüm korkusunu. Ama insanlarda içgüdülerden başka bir de akıl var. İşte bu akıl denilen güç de, kılı kırk yaran bu yeti de insanı hiç de mutluluğa götüren bir şey değil, mutluluğa ulaştırmada hiç de iyi bir kılavuz değil.

“Güç durumda kalmak istemiyorsan doğruyu söyle, çünkü yalancının mumu yatsıya kadar yanar” ve “Ne olursa olsun, sonu iyi olsun, kötü olsun doğruyu söyle” önermelerinden Kant ikinci olanı seçer. Çünkü ikinci önermedeki anlam ve nitelikteki emirler ahlakidir.[11]

Kant’ın amacı “bilimin ve ahlakın temellerini Hume (David Hume-Deyvit Hiyum) ve diğerlerinin şüpheci yaklaşımlarına karşı Hıristiyanlığın asli doktrinlerini savunmak üzere bir metot geliştirmekti. Bu metot sadece savunma amacına yönelik değildi, aynı zamanda din, ahlak ve bilim arasında bir uzlaşmayı da mümkün kılmalıydı.[12]

[1] II. Friedrich, 1740 ile 1786 yılları arasındaki Prusya hükümdarı. Askeri alandaki başarıları ve ülkesinin kalkınması yolundaki çabalarından dolayı Büyük Friedrich adıyla anılır. Doğum tarihi: 24 Ocak 1712, Berlin, Almanya, Ölüm tarihi ve yeri: 17 Ağustos 1786, Potsdam, Almanya.

[2] Ahmet Çiğdem, Aydınlanma Düşüncesi, İletişim yayınları, s.79-82

[3] Frederick Copleston; Copleston Felesefe Tarihi-Aydınlanma, Çev: Aziz Yardımlı, İdea Yayınevi, C.6, s.133-138

[4] Copleston, a.g.e., s.139

[5] Çiğdem, a.g.e., s.83-85

[6] Doğum tarihi: 1 Temmuz 1646, Leipzig, Almanya; Ölüm tarihi ve yeri: 14 Kasım 1716, Hannover, Almanya

[7] Orhan Hançerlioğlu, Düşünce Tarihi, Remzi Kitabevi, s.182; Gunner Skirbekk ve Nils Gilje, Antik Yunan’dan Modern Döneme Felsefe Tarihi, Üniversite Kitabevi, Çev:Emrullah Akbaş, s.274

[8] Afşar Timuçin, Düşünce Tarihi, Bulut Yayınları, s.393-405

[9] Skirbekk ve Gilje, a.g.e., s.368

[10] Emine Asan Yamanlar, İnsanlığın Ortak MirasıUygarlık, Erel Yayıncılık, s.420-428

[11] Prof. Dr. Macit Gökberk, Felsefe Tarihi, Bilgi Yayınevi, s.471-492

[12] Çiğdem, a.g.e., s.89

Prof. Ioanna Kuçuradi: “Okullarda felsefe öğretsek 20 yıl sonra farklı bir Türkiye olur”

Gençler İçin Batı Felsefesi

İlk Çağ Felsefesi Nedir?

The post Alman Aydınlanmasının Öncü Düşünürleri appeared first on Bilimdili.com.

Yazan: Prof. Dr. Ahmet Bican Ercilasun

Bu yazı  misak.millidusunce.com düşünce ve strateji sitesinden alınmıştır…

The post ALLAH – TANRI Tartışması (Prof. Dr. Ahmet Bican Ercilasun) appeared first on Bilimdili.com.

‘’Şimdiye kadar bu heykelciğe benzeyeni bulunmadığından eşsiz bir heykelcik olduğunu söyleyebiliriz.’’

Uzmanlar bu ‘’öfkenin ve vahşiliğin eşi olmayan çok özgün bir ifadesi’’ne daha önce antik Sibirya heykelleri arasında rastlanılmadığını söylüyor.

55 yaşlı Nikolay Tarasov, Kemerovo bölgesindeki Tisül yakınlarındaki bir karabalık ve sazan avı yolculuğu sırasında Düdet nehrine ağlarını sallandırdığında çok önemli Bronz Çağı heykelciğini buldu.

Balık yerine tuhaf bir şekilde biçimlendirilmiş fosilleşen heykelciği yakaladı. Tarasov, ‘’Tam suya kaytaracak idim fakat son anda ona daha yakından baktım.’’ dedi.

‘’Heykelciğin yüzünü fark ettim, durdum ve onu nehirde yıkadım. Daha sonra onun tuhaf şekilli bir taş değil, bir heykel olduğunu anladım.’’

Badem gözleri, koca dudaklı geniş bir ağzı ve vahşi bir yüz ifadesi var.

‘’Heykeli yapan kişi heykelin kafasının tam arkasına dalga şekilli saç örgüsü kazımış. Örgünün hemen altında balık puluna benzeyen çizgiler var. Müzeye haber vermek için gittiğimde uzmanlar resmen çağalar gibi sevindiler.’’

Yalnızca Siberyan Tayms’a (Siberian Times) konuşan İnsan Çevrebilimi Kurumu’da araştırmacı olan Dr. Pavel German ‘’Şimdiye kadar bu heykelciğe benzeyeni bulunmadığından eşsiz bir heykelcik olduğunu söyleyebiliriz. Bu heykelcikte resmedilen yüzde öfkenin ve vahşiliğin eşi olmayan çok özgün bir ifadesi var.  Genellikle antik insan biçimindeki heykellerde alışılagelmedik bir yüz ifadesi bulunmaz. Heykelciği eşsiz yapan sebeplerden biri de budur. Onun bir ruh ya da tanrı olup olmadığını tartışmaktayız.’’ dedi.

Uzmanlar heykelciğin tarzına bakarak onun Okunev kültüründen olduğu yorumunda bulundular. Fakat Düdet nehri bölgesinin kuzeybatısına 300 kilometrede bulunan bir Okunev alanında gerçekleşen son kazılar bu bulgu üzerine yeni bir kuram geliştirilmesine imkan verdi.

Günümüz çocuk çıngıraklarına benzediği belirtilen fakat kötü ruhları kovma amacıyla yapılmış sekiz boynuz oyuncakları Hakasya’daki Itkol gölünde bulundu. Bu oyuncaklar, öldüğü sırada bir yaşından daha küçük olan bir bebeğin mezarında bulunmuştu.

Görünüşleri bakımından benzer olmaktan uzak olsalar da şu anda Tisül Tarih Müzesi’nde sergilenmekte olan balıkçının bulduğu Pagan tanrısıyla tarzca benziyor oldukları söylendi.

Dr. German ‘’Heykelciğimiz Itkol gölündeki çocuk mezarlarında bulunanlarla benzerlik göstermekte. Araştırmayı üstlendiğimizde Itkol gölündeki heykelciklerden haberimiz yoktu. Aralarında bir benzerlik olsa da tamamen benzer değiller.’’ dedi.

Vahşi yüzlü heykelciğin nehirde nasıl buluna geldiği şimdilik gizemini korumakta.

‘’Bulgu, farklı şartlar dolayısıyla su altına girmiş olabilir. Bu şartlar arasında bir antik çocuk mezarının tahrip edilmiş olması var. Heykelcik bir nehirde bulundu, biz o bölgeye daha fazla arkeolojik parça bulmak niyetiyle vardık fakat ne yazık ki imkan olmadı.’’ diyor Dr. German ve ekliyor ‘’Bu heykelciği belirli Okunev yerleşimleri ya da mezarlıklarıyla bağdaştırmak zordur. Okunev kültürüne ait bilinen en yakın yerleşim heykelciğin bulunduğu noktadan 10 kilometre uzaklıkta günümüz yapısı Tambarskoye Sarnıcında (sualtında) bulunuyor. ‘’

‘’Heykelcik sualtı arkeolojik alanında suyun akış yönünün tersinde bulundu. Heykelcik geyik boynuzundan yapılmış ve başındaki çizgiler saçları tasvir etmekte. Sırtında balık pulunu andıran bir süsleme var.  Balık pulundan yapılmış bir örtü ya da pelerinin tasvir edilmeye çalışıldığını sanıyoruz.’’

Yılan derisi ya da balık pulu olup olmadığı bilinmiyor fakat bu ayrıntı muhtemelen bu antik kültürün inanç sistemindeki cehennemle ilişkili.

Kemerovo’da bulunan eşya geçmişte bir bebek beşiği ya da bir ağaca asılmış olabileceğine ilişkin işaretler taşıyor.

‘’Heykelcikte oyulmuş bir delik var. Deliğin içinde tahta bir çubuk bulduk. Başka bir teori heykelciğin bir ağaç dalına yerleştirilmiş ve kırılmış olması. Böylece deliğe yerleştirilen çubuk kırılıp deliğin içinde kalmış.’’

Müze rehberi Yulya Yambrikova ‘’Nikolay Tarasov’un onu bulmuş olması gerçek bir mucizedir. Efsanevi Okunevlere ait bu heykelciğin müzemizdeki derlemeye dahil olmasından gurur duymaktayız.’’ dedi.

‘’Bu, derlememizdeki en önemli parçalardan biri. Şimdi sergilenmekte ve insanlar bize gelip onu görebilirler. Bu heykelciğin Okunevlerin inanmış oldukları bir tanrı ya da ruhu temsil ettiğine inanıyoruz. Biraz korkunç görünüyor ama büyüleyici. Ziyaretçilerimiz onu görmeyi çok seviyor. Sen Petersburg’taki bilim adamlarının bir bebek mezarının içinde muhtemelen beşik süsü görevi görmüş bulduğumuza benzer heykelcikler bulduklarını öğrendik. Belki bizim bulduğumuz da bu tür bir süstü.’’

Kaynak: Pagan god ‘caught’ in river by fisherman confirmed as being up to 4,200 years old and ‘unique’, Siberian Times

Çeviri: Melike Sönmez

The post Nehirde balıkçı tarafından bulunan eşsiz ‘’Pagan tanrısının’’ en az 4,200 yıllık olduğu belirlendi appeared first on Bilimdili.com.