Modern insanın en yakın nesli tükenmiş akrabası olan neandertallar, 40.000 yıl kadar önce Avrupa’da ölüp yok oldular. Son on yıldaki araştırma, neandertallar’ın Afrika’dan göçen modern insan atalarıyla melezlediğini ortaya çıkardı. Bilim adamları halen ,Afrika’nın dışında ortaya çıkan modern insan topluluğu genomlarının  yüzde 1.8 ile 2.6 arasında neandertal DNA’sına sahip olduğu fikrindeler.

Önceki çalışmada,neandertalların genetik varyantların, depresyon, kalp krizi,nikotin bağımlılığı, obezite gibi modern insandaki sağlıkla ilgili problemlerde rol oynuyor olduğunu buldu. Bunun yanı sıra araştırmacılar, neandertal insanı DNA’sının modern insandaki hastalık dışı şeylerde de ne gibi rol oynayabildiğini anlamak istedi. Araştırmacılar İngiltere Biyobankası’nda 112.000’den fazla gönüllünün genetik verilerini inceledi; zamanla katılımcı sayısı 500.000’i buldu. Bu veri tabanı ,ayrıca fiziksel görünüm, beslenme şekli,ve davranış biçimi gibi diğer pek çok şeye de dikkat çekti.

Bilim adamları şunu bulmuştur ki: ‘’Neandertal DNA’sı modern insan özelliklerinin bir varyasyon kaynağıdır.’’ Şeklinde beyanı ile, Almanya Leibzig’teki Meks Pilensk ( Max Planck) Evrimsel Antropoloji Enstitüsü işlemsel biyoloji uzmanı Mişel Denimen( Micheal Danneman) Liv Sayns (Live Science ) Dergisi’ne anlattı.

‘’ Mesela, neandertallerden gelen DNA, modern insanların saç ve ten renginde,bronzlaşmaya olan yatkınlığında rol oynayabilir’’ şeklinde açıklamasında belirtti Max Plancks Evrimsel Antropoloji Enstitüsü işlemsel biyoloji uzmanı Cenıt (Janet )Kelso. Buna ilavaten neandertal gen varyantlarına sahip kimi  modern insanlar sigara içmeye eğilimli iken,kimisinin de gece kuşu olduğu ortaya çıktı.

Araştırmacılar  şunu da belirtti ki; bazı neandertal  gen varyantlarının daha açık saç ve ten rengiyle ilişkili iken bazıları daha koyu ten ve saç rengi ile ilişkilidir. ‘’Bu bulgular,günümüz insanı gibi Neandertallar’ın da saç ve ten renklerinin birbirlerinden farklı  olduğu ihtimalini  öne sürüyor.’’ Şeklinde belirtti açıklamasında  Danneman.

‘’Neandertaller ile alakalı görmüş oldukları ten ve saç rengi,ruh hali, uyku düzen gibi pek çok özellik , insanların güneşten aldığı  ışığın miktarıyla ilişkilidir. Modern insanlar, yaklaşık  100.000 yıl önce Avrasya’ya göç ettiler;bundan  daha öncesinde neandertaller orada zaten yaşamışlardı. Bundandır ki, neandertaller, Afrika’dan şimdi göçenlere kıyasla muhtemelen Güneş’ten gelen  daha  değişken ve alt düzeydeki morötesi ışınımlara daha iyi adapte olmuşlardır.

‘’Şimdiki ve gelecekte olacak olan çalışma, neandertallerin modern insan varyasyonuna ne denli katkıda bulunduğunu anlamamıza  yardımcı olacak ve belki de neandertaller hakkında daha çok şey bilmemizi sağlayacak.’’ Diye ifade etti Danneman.

**  Danneman ve Kelso bulgularını ayrıntılı olarak 5 ekimde internet üzerinden American Journal of Human Genetics’te anlatmışlardır.

**   Orijinal Makale için:Live Science

The post Saç Rengi ve Uyku Alışkanlıklarınız Neandertallerden Geliyor Olabilir appeared first on Bilimdili.com.

Hava Tahmini Testi

Araştırma ekibi,  haftada 15 saatten fazla düzenli aralıklarla  bilgisayar veya konsolda  oyun oynayan 17 gönüllü ve  video oyunu oynamayan 17 kişilik gönüllü kontrol grubu ile çalışma yaptı. Her iki grup da olasılıkların öğrenimini araştırmak için  hava tahmini isimli köklü bir teste tabi tutuldu. Araştırmacılar, katılımcıların beyin aktivitelerini manyetik rezonans görüntüleme (emar) vasıtası  ile eş zamanlı olarak kaydetti.

Katılımcılara farklı sembollerde üç adet  yardımcı kartın kombinasyonu gösterildi. Kart  kombinasyonuna bakarak hava  güneşli mi  yoksa yağmurlu mu tahmin etmeleri ve  seçimlerinin doğru ya da yanlış olduğuna dair dönüt almaları gerekiyordu. Bu dönütten yola çıkarak hangi kart kombinasyonu hangi hava durumunu temsil ediyor video oyuncuları gitgide öğrendi.Kombinasyonlar dolayısıyla  güneşli ve yağmurlu havalar  yüksek veya düşük ihtimallerle ilişkilendirildi. Oyuncular hava tahminiyle ilgili yardımcı kartları birleştirmede gözle görülür biçimde denetim grubundan daya iyiydiler.  Görevi tamamladıktan sonra, araştırmaya katılanlar, yardımcı kart kombinasyonlarıyla ilgili elde ettikleri bilgiyi örneklemek adına  anket doldurdular.

Anket analizleri, oyuncuların kart kombinasyonlarının anlamından denetim grubundan daha fazla bilgi elde ettiğini ortaya çıkardı. ”Bizim çalışmamız ,video oyunu oynayanların bir durumu çabuk analiz etmede, baskı altında iken yeni fikir üretmede ve  olayları kategorize etmede herhangi belirsizlik durumunda daha iyi olduklarını gösteriyor.” dedi  Sabrina Schenk (Sabrina Skenk).

Bu tip öğrenme, beynin öğrenim ve bellek  kısmında  önemli rol oynayan hipokampustaki  yüksek aktivite ile ilişkilidir.” Video oyunu oynamak, beyindeki hipokampus gibi belirli bölümleri çalıştırdığı kanısındayız.Bu sadece genç insanlar için değil yaşı ilerlemiş insanlar için de önemlidir.Çünkü hipokampusta oluşabilecek   değişiklikler hafıza kaybı ile sonuçlanabilir. Belki ileride bu tür sıkıntıları video  oyunlarıyla çözebiliriz.” Diyerek sözünü bitirdi Schenk(Skenk).

The post Oyun Deyip Geçmeyin! Oynayanlar Oynamayanlardan Öğrenme Konusunda Öndeler appeared first on Bilimdili.com.

Beyniniz : Zaman Makinesi.

Zihniniz sürekli olarak hesap yapma halinde:Konuşmanızın ritmini,bir sonraki öğününüze kadar geçen süreyi, mesajlaşma arasındaki aralığı. Tüm bu hesaplamalar olmasaydı,arkadaşınızın hareketlerini yanlış yorumlar veya donat yeme vaktini kaçırırdınız(kabus gibi!) Peki bu cin gibi çalışan beyin hayatınıza dair hesaplamaları nasıl yapıyor?

Nörologlar kesin sinirsel hareketi tam anlamıyla henüz anlayabilmiş değiller.Fakat  araştırmacılar kafatasınızdaki sadece tek bir bölgeye görev yüklenemeyeceğini biliyorlar.

Beyninizin farklı bölümleri farklı zamanlama işlerine mukabele eder ve  beyin görüntüleme bize hangi bölümün ne iş yaptığını ayrıştırmada yardımcı olmuştur. Müzik boyunca çıkan seslerden tutun da dersin ne kadar süreceğini hesap etmeye kadar,bu  özel bölgeler  geçici algımızı şekillendirmede birlikte çalışır.

1-KRONOMETRE

Patates kızartmasının kokusu gibi, beyin etrafındaki şeylerden sinyal aldığı zaman ; suplementer motor alanı(SMA) kronometre gibi davranır:Hareketi uyarı süresini uzatır. Dış sinyaller  sürdüğü müddetçe suplementer motor alanındaki sinirler beynin öteki bölümlerine  bilgi iletmeye devam ederek çalışır.

2-BELLEK MERKEZİ

Zamanı alnınızın tam arkasındaki alt frontal kortekste yer alan kısa süreli bellek olmadan tahmin edemezsiniz. Örneğin; bebek ağlamasının süresini hesaplamak,bu bölge sesin başlayışını ve bitişini takip eder. Bellek olmasaydı ağlamanın başı birkaç saniye sonra beyinden giderdi.

3-TASNİF EDİCİ

Verimli olmak için,insanlar diziliş sırasını anlamalıdır.Bir kelimedeki heceler,Hat dansındaki adımlar,ve sabahki giyinme işi,bunların hepsi  sıralı halde gerçekleşir.Emar çalışmalarında,beyin çıkıntıları biz bu işleri sıraya koyduğumuzda  çalışır ki bu  da faaliyet  belirtisidir.

4-RİTİM-TUTAR

Beyincik kaslarınızın hareketini düzenler,böylelikle binbir türlü zamanlama işi ile meşgul olur özellikle de ritim tutmayla . Pek çok araştırmda bu bölge ritim tutma gibi öngörücü zamanlama işinde disko topu gibi parlar:Bu  vuruşlar arasında ne kadar beklemeniz gerektiği hususunda sizlere yardımcı olur.

5-ÖDÜL-SAYAR

Eğer çikolatayı seviyorsanız, elinize geçeceğini bildiğinizden muhtemelen bir müddet bekleyeceksinizdir. Bunun için  garipçe şekillenmiş  sinir kümelerine veya bazal gangliya olarak bilinen çekirdeğe teşekkür edebilirsiniz. Ödüle bağlı olarak ne kadar bekleyip beklememeniz gerektiğini söyleyen gecikme indirimi isimli  işlemi uyarır .

MİLYARLARCA İŞLEYEN SAAT

Nörologlar halen hücre kümelerinin zamanı nasıl takip ettiğini tartışmakta. En son fikir, popülasyon saat teorisi ,beynin merkezindeki küme yerine her tarafındaki sinirlerin  durmaksızın  zamanı işlediğini öne sürüyor. İş başı yapmayı söyleyen uyarıcı, ne kadar zaman geçtiğine dalalet eden hücre aydınlatma örneği yaratarak sinirleri yanması için tetikliyor .Her devre adeta eşsiz bir saat gibi çalışıyor. Yoldan geçen herhangi bir araba başka bir yere varırken  o yol da kafamızda sayısız saat yaratarak  bir kümeye varabilir. Bilim adamları beynin çeşitli kısımlarının  bu turu gerçekleştirdiğini , bu sebepten ötürü de aynı anda caddeden karşıya geçip  müzik dinleyip bir de  mesajlaşabilmenizin  sebebinin bu olduğunu düşünüyor.

Bu makale  ilk olarak Popular Science Dergisi’nin eylül/ekim  2017 sayısı Mysteries of Time and Space bölümünde yayımlanmıştır.

The post İşte Beyniniz Zamanı Bu Şekilde Kavrıyor appeared first on Bilimdili.com.

Beynimiz isimleri değil de yüzleri tanımak adına özel bir sisteme sahiptir.

“Gördüğüm bir yüzü asla unutmam” şeklinde meşhur bir sözü vardır Graço Marks’ın. (Groucho Marx). Groucho’nun simaları anımsamada efsanevi bir hafızası vardır fakat bu pek de sıradışı  bir durum değildir. Aslında insanlar daha önce görmüş olduğu yüzleri tanımada oldukça iyidir. Ve bunun için evrimsel neden de mevcuttur.

Sadece insanlar değil diğer tüm sosyal hayvanlar da grup arkadaşlarını yüzlerinden tanır. Hatta beynimizde  yüz özelliklerini  işlemesi için atanmış sisteme sahibiz.Bu yüz tanımlama işini hızla ve oldukça hızlı gerçekleştirir. Fakat esas  mesele bu yüzlere ait isimleri hatırlamaktır.

Son zamanlarda ortaya çıkmış bir makalede,psikolog Lizi Ebırehem( Lise Abrams) ve Denyıl Deyvis (Danielle Davis) isimleri unutmamızdaki muğlak  nedenleri saptadı.

İsimler bir kural gereğince seçilmez: Sıradan kelimeler mütemadiyen aynı türden şeyleri ifade eder. Sizlere sırt çantamda bir elma olduğunu söylesem,elmanın nasıl göründüğüne dair fikre oldukça rahat kapılırsınız. Oysa ki size Brad isminde bir arkadaşımdan bahsetsem, onunla ilgili kesin bir şey söyleyemezsiniz.

İsimlerin eşanlamlıları yoktur:Hepimiz, dilimizin ucunda olup da onu tanımlayacak kelimeyi bildiğimiz halde bir türlü aklımıza getirememe olayını yaşamışızdır. Neyse ki nerdeyse her kelimenin anlamdaşı vardır ve tek bir tane de değildir;gerektiğinde işimizi görürler. Sohbet ettiğimiz kişi bu kelimeyi hatırlayamayışımızdan bihaberdir.Fakat insan isimlerinin eş anlamlısı yoktur, yerini tutamaz.

İsimler birden çok kelime içerebilir: Pek çok kültürde bir insanın ismi, soy ismi ve bazen  ikinci,üçüncü isimleri dahi vardır. Eğer iki farklı filmde uçağı denize düşen  oyuncunun ismini hatırlamaya çalışıyorsanız sadece Tom demeniz yeterli olmayacaktır; ad ve soyadını söylemeniz gerekir.(Tom Hanks/Sali(Sully) isimli film)

İsimler akılda kolayca kalan kelimeler değildir: Sıradan kelimeler arasında bahsetmiş olduğumuz – dilimin ucunda- mevzusu  ‘etmek‘ gibi yaygın kullanımı olan fiilde ‘kılmak’ gibi nadir kullanımı olan fiilde daha yaygın olarak görülür. Tom – Hanks, Brad- Pitt gibi birbiri ile özleşmiş isimler yaygın olsa da Tom Henks(Tom Hanks) ve Bred Pit ( Brad Pitt) halen akılda daha az kalıcıdır. Bazen bu isim ve soy isim arasındaki uyum  fevkalade olsa da hatırlanması yine de güçtür. Örneğin  12 Yıllık Esaret’teki adamı kim canlandırdı? Yüzünün gözünüzün önüne geldiğini biliyorum ama; peki ya ismi neydi?

Uzun lafın kısası bir ismi unutmak bir kelimeyi  unutmak gibidir. Kelimeyi veya ismi bildiğinden eminsindir, illa ki bunu bilmen gerektiğini hissedersin ama neydi ne değildi didinir durursun. Fakat ismi hatırlayamama durumundan kurtulmak  için kullandığımız yöntemler  genellikle başarı da sağlamaz.

Dilimin ucunda mevzusu bir tür üretim hatası olarak düşünülebilir. Yani üretmek istediğimiz kelime ve isimleri üretemiyoruz. Ama kelimeyi hatırlama hususunda problem karşı tarafta da olabilir. Bu durumda da idrakta hata yaşıyoruz.

Hepimiz bahsedeceğim olayı da yaşamışızdır. İş arkadaşınız yenilerde evlenmiş olan muhasebedeki Sendra(Sandra)’dan bahseder. Ve siz bu esnada ücret bordrosu bölümünden Erika (Erica)dan bahsediyor zannedersiniz. Sandra ismini duymanıza rağmen aklınızda Erica canlanır. Nihayetinde hata yaptığınızı farkeder ve geriye sarar  tekrardan düşünürsünüz veyahut  hatanızı farketmez ve sonraki gün gidip  Erica’yı tebrik ettiğinizde alay ettiğinizi düşünür.

Laboratuvarda isim testinde katılımcılara ünlü kişiler hakkında bilgiler verildi isimleri ve neyi ile bilindikleri sorulur.

Soru: Heri Potır (Harry Potter)karakterini film serisinde hangi İngiliz aktör  canlandırdı?

Cevap:Denyıl Redklif (Daniel Radcliffe)

Öteki bir soru : Musa peygamber gemisne  kaç hayvan sığdırmıştır?

Cevap: Her türden ikişer tane.

Eğer 2.sorudaki yanıtın doğru olduğunu düşünüyorsanız soruya tekrar bir göz atın.(Gemi Musa peygambere değil Nuh peygambere aittir.) Bu tür idrak hatalarına Musa yanılsaması diyoruz.

Musa yanılsaması niçin oluyor bilmiyoruz ama en azından kısmi olarak açıklama getirebiliriz. Okurken her kelimeyi derinlemesine analiz etmeyiz çünkü bu bizi epeyce yavaşlatır. Bunun yerine kelime münasip olduğu müddetçe devam eder yalnızca bir kelime bilinmedik veya beklenmedik olduğu zamanlar duraklarız.

Bu durumda Musa yanılsaması yaşarız çünkü Musa ve Nuh peygamberin ortak özellikleri vardır. İkisi de Eski Ahit’ten kimselerdir. İkisi de seçilmiş liderlerdir ve birisi İsrailoğulları diğeri hayvanlar aleminine önderlik etmiştir. Fakat İncil’de böyle olmaz ve çok az kişi şu soruya kanar: Adem peygamber gemiye kaç hayvan sığdırmıştır?

Musa yanılsaması sadece kelimelerle sınırlı kalmaz aynı zamanda sıradan kelimelerde de meydana gelebilir. Yemek tarifini yanlış okur ve TUZ katacağınız verde MUZ katabilirsiniz.

Anılarımızın bir şeyleri hatırlamamız gerektiğinde güvenilir kaynaklar olmasını bekleriz ve genellikle  bu tam olarak hafızamızın anılar ve kelimeler için çalışma şeklidir. Normal  bir sohbette  kelimeleri ve anlamlarını iki-üç saniyede  hatırlarız. Şaşırtıcı olan şey  bu olayın nadir olarak sekteye uğrayışıdır. Kelimeyi akla getirememe normaldir ve bu herkesin başına gelmiştir. Bu yüzden arada bir olan bu –dilimin ucunda ama hatırlayamıyorum- mevzusu ve Musa ilizyonu  başımıza geldiğinde kendimizi kötü hissetmememiz gerekir.

Referanslar: Ebırehem & Devis //(Abrams, L. & Davis), D. K. (2017//. Rakipler ya da takım arkadaşları: Özel isimler birbirini nasıl etkiler. Current Directions in Psychological Science Dergisi syf: 26, 87-93.

The post Niçin Adları Unutur da Yüzleri Unutmayız? appeared first on Bilimdili.com.

Avusturya Wolf Science Center’da(Vulf Sayns Sentır) gerçekleştirilen  yeni araştırmaya göre evcilleştirilmiş kurtlar vahşi doğadan geldikleri zaman doğuştan gelen hayvani yeteneklerinin bir kısmını kaybetmiş olabilirler.

Yakın çevrelerde yaşamakta olan kurt ve köpekleri karşılaştıran bir araştırmada ,kurtlar bazı şeylere çözüm üretmekte ; özellikle sebep sonuç kavramını idrak edebilmekte daha iyiydiler.

Uluslararası bir ekip tarafından Avusturya, Hollanda, Almanya ve İngiltere’de yapılan araştırma Scientific Reports (Sayntifik Riports)‘ta yayınlandı.

Hollanda Radboud Üniversitesi ‘nden yeni mezun olmuş  öncü yazar Michelle Lampe “Çocuklar, sebep sonuç ilkelerini erken yaşlarda öğrenir ;misal , kızgın sobaya dokunursan elini yakarsın. İşte bizim çalışmamız da kurtların bu tür bağlantıları anlayabildiğini gösteriyor fakat bizim dört bacaklı evcil arkadaşlarımız anlayamıyor. Kurtlar bazı şeyleri  kavramakta köpeklerden daha iyi gibi görünüyor ki bu da  evcilleştirmenin köpeklerdeki bilişsel yetileri değiştirmiş olduğu fikrini veriyor.” şeklinde belirtti.

Michelle Lamp(Mişel Lomp), Viyana Veterinerlik Fakültesi’nden Dr. Zsófia Viranyi  (Jofya Virani), Almanya Max Planck  İnsan Tarihi Bilimi Enstitüsü’nden Dr. Juliane Brauer  (Yulyana Bğaua),ve İngiltere Portsmouth(Portsmauf) Üniversitesi’nden Dr. Juliane Kaminski (Yulyana Kaminski) 14 köpek ve insanlarla kaynaşmış 12 kurdun mukakeme yeteneği üzerine araştırmada bulundular.

Test  iki nesne arasında seçim yapması gereken hayvanları kapsıyordu ;birisi saklanmış yiyeceği barındırıyor bir diğeri ise hayvanlar, doğru kutuyu seçmek için  doğrudan göz teması, vücut hareketleri gibi iletişimsel ipuçlarından faydalanabiliyorlar mı anlamak için boş idi.

Köpekler de kurtlar da saklanmış yiyeceği bulmak için iletişimsel ipuçlarını takip edebildi. Fakat yiyeceğin nerede olduğunu gösteren bir insan olmadan yalnızca kurtlar bir sonuca ulaşabildi.

“  Bu deneyde, kurtlar sebep-sonucu kavramada üst düzeydiler ;ki bu da köpeklerin yapamadığı bir şeydi. Kurtların göz teması kurmaya ilişkin ipuçlarını kullanması bilhassa ilgi çekici idi. Çünkü bu; bilime vahşi  hayvanların dört bacaklı doslarımız haline geldiği yöntemi daha iyi anlamada yardımcı olabilir.” Diye belirtti Dr. Kaminski.

“ İnsanlarla kaynaştırıldıktan sonra kurtların, insanların iletişimsel şaretleriniı anlama kabiliyeti evcilleşmelerini münkün kılabilir.” Dedi Dr. Brauer(Bğaua).

Yazarlar bulgular ikna edici diyor çünkü aynı şartlar altında yaşayan köpek ve kurtların yanı sıra ,aynı geçmiş ve terbiye şekli ile, sürülerde yaşayan ve insanlarla birlikte evcil hayvan olarak yaşayanları da karşılaştırdılar.

Dördüncü yazar Dr.Viranyi “Evcilleşmenin etkisini yetişme ve yaşam şartlarından çözebildik. Çok az çalışma böylesine güçlü ve net karşılaştırmaları elde edebilir, ama yine de temkinli olmalıyız. Şöyle ki üzerinde çalışmış olduğumuz kurtların insanlara alışık olan kurtlar olduğunu da hesaba katmak gerekir.

Referans Dergi: Scientific Reports

Kaynak:Portsmouth(Portsmauf) Üniversitesi

The post Kurtlar Sebep-Sonuç Kavramını Anlamakta Köpeklerden Daha İyiler! appeared first on Bilimdili.com.

Uppsala ve Stockholm Üniversitesi araştırmacılarınca keşfedilmiş olan yeni DNA aslında Viking kadın savaşçıların var olduğunu kanıtladı.

The post Viking Savaşçı Kadınların Varlığına dair İlk Genetik Kanıt appeared first on Bilimdili.com.