Rusya ve Ukrayna arasında olduğu gibi jeopolitik krizler karşısında ülkeler Rusya’ya olan bağımlılıklarını ve jeopolitik ve ekonomik krizlere karşı kırılganlıklarını azaltmak için başka anlaşmalar yapmaya çalışıyorlar. Dahası, bu on yılda gezegenimiz ekonomik güçlerde bir değişimle karşı karşıya. Artık birkaç güç kutbunun yönettiği bir Dünya ile karşı karşıya değiliz. Aksine, Kazakistan da dahil olmak üzere yeni ülkeler güç haline geliyor ve uluslararası ölçekte ağırlık taşımaya başlıyor. Elbette Fransa ve genel olarak Avrupa Birliği bu ülkeyle ikili anlaşmaları arttırmaya çalışıyor ve bu 2022’nin sonuna doğru daha da yoğunlaşacak. Bu ülkeye yönelik artan ilgiyi anlamaya çalışalım.

Eski bir Sovyet cumhuriyeti olan Kazakistan, Orta Asya’da, Rusya’nın güneyinde, Çin’in batısında ve Özbekistan’ın kuzeyinde yer alan bir ülkedir. Yüzölçümü bakımından dünyanın en büyük 9. ülkesidir. Bu ülke, dünyanın büyük güçlerinin kavşağında yer aldığı için çok stratejik bir konuma sahiptir. Yukarıda da belirtildiği gibi, Rusya kuzeyde, Çin’i Avrupa’ya bağlayan ve Hindistan’ı Rusya’ya bağlayan İpek Yolu üzerindedir. Fransız-Alman ARTE programının Orta Asya: Dünyaların Kavşağında adlı bir program yapması boşuna değildir. Stratejik konum açısından Kazakistan önemli bir yere sahiptir. Bölgede hem Rusya (7600 km ortak) hem de Çin ile sınırı olan tek ülkedir. Stratejik konumu Çin, Rusya, Türkiye gibi büyük güçlerin yanı sıra Avrupa Birliği’ni de cezp etmektedir. Ancak, diğer güçler için çekici olan sadece coğrafi konumu değildir. Bu nedenle, ekonomik açıdan bakıldığında, Kazakistan’ın Avrupa ve Çin arasındaki mal akışında artan bir rol oynamayı amaçladığı göz önüne alındığında, enerji, ulaşım ve belki de altyapı alanında anlaşmalar yoğunlaşıyor. 

Kazakistan Cumhurbaşkanı Kassym-Jomart Tokayev, Paris ve Avrupa’nın Rus, Çin ya da Amerikan etkilerine bırakmak istemediği son derece stratejik bir bölge olan bu Orta Asya ülkesi ile Fransa arasındaki bağları güçlendirmek amacıyla 29 Kasım Salı ve 30 Kasım Çarşamba günü Paris’i ziyaret etti. Elysée, ziyaretin “çok siyasi ve stratejik bir hedefi olacağını” söylendi. “İlişkimizi pekiştirmek, Orta Asya ülkeleri için de zor bir bağlamda diyaloğumuzu güçlendirmek” söz konusu diye belirtildi. Üstelik bu ziyaret, bölgedeki bir başka devlet başkanı olan Özbekistan Cumhurbaşkanı Şavkat Mirzioev’in ziyaretinin üzerinden bir hafta geçmeden gerçekleşiyor (Euractiv). Kazakistan Dışişleri Bakan Yardımcısı Roman Vasilenko şunları söyledi: “Rusya’dan uzaklaşmamız söz konusu değil ama aynı zamanda Batı ile ilişkilerimizi geliştirmek istiyoruz” (Barluet, A. 2022, lefigaro.fr).

Paris’te “birkaç ticari anlaşmanın imzalanmasını bekliyoruz” diyen Kazak kaynak, Alstom’un Astana’daki lokomotif fabrikasının hızlandırılmasına yönelik bir anlaşmadan ya da ülkenin güneyindeki bir fotovoltaik tesis için başka bir anlaşmadan söz etti. Dolayısıyla Avrupa Birliği’nin Kazakistan’a ve genel olarak Orta Asya’ya olan ilgisinin artmakta olduğu açıktır.  Özetle, Macron ve Tokayev arasındaki görüşmede iki cumhurbaşkanı Kazakistan Cumhuriyeti ile Avrupa Birliği arasındaki Geliştirilmiş Ortaklık ve İşbirliği Anlaşmasının uygulanmasında yakın işbirliğini sürdürmeye hazır olduklarını ifade ettiler. Bu bağlamda, 27 Ekim 2022 tarihinde Astana’da ilk Avrupa Birliği-Orta Asya Zirvesi’nin düzenlenmesini memnuniyetle karşıladılar.

 Orta Asya’nın gözde bir bölge olduğunu her yerde okuyabiliyoruz. Nitekim Fransız televizyon kanalı France 24’te şöyle bir program yapıldı: “Orta Asya, imrenilen bir bölge” (l’Asie centrale, une région si convoitée). Orta Asya uzmanı Michael Levystone, France 24’te yaptığı konuşmada “Kazakistan’ın keşfedilmesini bekleyen devasa doğal kaynaklara sahip olduğunu” söyledi. Levystone, “Kazakistan’ın 1994’ten bu yana Rusya ve Çin haricinde uluslararası ortaklıkları yeniden dengelemek için çok yönlü bir diplomasi politikası yürüttüğünü” de sözlerine ekledi. Kazakistan’ın Rusya ve Çin’in Orta Asya’daki en önemli ekonomik ortağı olduğunu unutmayalım. Kazakistan Rusya’nın Orta Asya’ya açılan kapısıdır. Orta Asya uzmanı Levystone’un da belirttiği gibi, Kazakistan’ın tek ortakları Rusya ve Çin değil. Hollanda da ülkenin önde gelen ticaret ortağıdır (ARTE). Kazakistan, Fransa’nın başlıca uranyum ve ham petrol tedarikçilerinden biridir (Fransa ve Kazakistan arasında 30 Kasım 2022 tarihli ortak bildiri, Viepublique.fr üzerinden).

 Yukarıdaki paragraflarda da belirtildiği üzere Kazakistan doğal kaynaklarıyla dikkat çekmektedir. Ülke doğal kaynaklarla doludur. Petrol, doğal gaz, kömür, metaller, uranyum (dünya rezervlerinin %40’ı) bakımından zengindir. Ülke, ARTE programının gösterdiği gibi bölge ekonomisinin ağır topu ve bölge ekonomisinin ⅔’ünü elinde tutuyor. ARTE programı, Orta Asya: Dünyaların Kavşağında, Kazakistan’ın ortaklıklarda bir büyüme yaşadığına ve herkesle iyi geçinerek anlaşmalarını arttırdığına işaret ediyor. Aslında, zenginliğini Moskova, Pekin, Avrupa Birliği (ülkenin ilk ticari ortağı), Türkiye ve aynı zamanda ABD’ye sattığı için gerçek bir çok boyutlu diplomasi ile karşı karşıyayız. Bu nedenle ülke nükleer, fotovoltaik, nadir kaynaklar, altyapı açısından büyük bir zenginliktir. Bu nedenle büyük güçler tarafından büyük bir ilgiyle izleniyor. Bu yüzden Kazakistan, Fransa ve Avrupa ile bağlantı faktörlerini çoğaltmayı amaçlamaktadır. Örnek olarak Fransız lefigaro.fr gazetesinin başlığını “Kazakistan ve Fransa ortaklıklarını yeniden başlatmak istiyor” şeklinde okuyabiliriz.

Bu bağlamda Konopelko, A. (2018) bilgiler sunmaktadır: “Avrupa Birliği bir bütün olarak Kazakistan’daki ilk yabancı yatırımcıdır ve Kazakistan’daki toplam brüt doğrudan yabancı yatırımın (FDI) yarısından fazlası Avrupa Birliği ülkelerinden gelmiştir“.

2014 yılında Kazakistan’ın Avrupa Birliği ile toplam ticareti 30 milyar Avro’yu (52 milyar ABD Dolarını) aşmıştır. 2015 yılında ikili ticaret 8 milyar Avro azalarak 22 milyar Avro’yu aştı. Avrupa Birliği Kazakistan ile 10 milyar Avroluk bir ticaret açığı kaydetmiştir. 2016 yılında AB-Kazakistan ticareti yaklaşık 18 milyar Avro’ya ulaşmıştır. Kazakistan’ın Avrupa Birliği’ne yaptığı toplam ihracatın %84,8’ini mineral (petrol) ürünleri oluşturmaktadır. 2015 yılında Avrupa Birliği’nin toplam Kazak ihracatı içindeki payı %46.7’nin üzerinde gerçekleşirken, AB’nin toplam Kazak ticaretindeki payı %33.8’e ulaşmıştır (Avrupa Komisyonu Ticaret Genel Müdürlüğü 2016).

Konopelko, A. (2018) “AB yatırımlarının üçte ikisi doğal kaynakların (özellikle petrol, gaz ve metaller) araştırılması ve çıkarılmasına yöneliktir. Kuşkusuz, enerji sektörü Kazakistan ve Avrupa Birliği arasındaki ikili ilişkilerde çok önemli bir rol oynamaktadır“.

Ifri’de çalışan ve Orta Asya konusunda uzmanlaşmış Fransız araştırmacı Michael Levystone AFP’ye yaptığı açıklamada “Rus hidrokarbonları ambargo altındayken Avrupalıların Orta Asya’ya olan ilgisi enerji kaynakları (…) ve Çin ile AB arasındaki ulaşım koridorlarıdır” diye özetledi. Öte yandan, “Rus ekonomisine yönelik yaptırımlar Orta Asya ülkelerini uluslararası sahnedeki ortaklıklarını çeşitlendirmeye teşvik ediyor” diye ekledi. Kazakistan gerçekten de her düzeyde imrenilen bir ülke.

Alstom Yönetim Kurulu Başkanı ve CEO’su Henri Poupart-Lafarge şunları söyledi: “Kazakistan’ın coğrafi konumu, doğrudan yabancı yatırımlar için cazip iklimi ve mobilite çözümlerine yönelik artan talep, Kazakistan’ın sadece bölgede bir transit merkezi olması için değil, aynı zamanda kendisini rekabetçi bir sanayi üssü olarak konumlandırması için de doğru ortamı yaratıyor” (Railway technology.com).

Son olarak, Kazakistan aynı zamanda Avrupa için çok önemli bir enerji ortağıdır. Kazakistan, Rusya ve Norveç’in ardından AB’nin OPEC (Petrol İhraç Eden Ülkeler Örgütü) dışı üçüncü büyük enerji tedarikçisi konumundadır.

Avrupa Komisyonu eski Başkanı Jose Manuel Barroso, Kazakistan’ın AB için önemli ve güvenilir bir enerji ortağı olduğunu ve yeni ikili Ortaklık ve İşbirliği Anlaşması’nın enerji sektöründe karşılıklı işbirliğini geliştireceğini ve DTÖ ve Enerji Şartı Anlaşması taahhütlerinin ötesine geçeceğini teyit etmiştir (Barroso 2014).

EURACTIV’e konuşan bir Kazak kaynak “Avrupa’da enerji güvenliğine ilişkin mevcut belirsizlikler ışığında, örneğin Kazakistan güvenilir ve itimat edilir bir enerji ortağı olarak rol oynamaya devam etmeye kararlıdır” dedi. Kaynak, önemli bir uranyum ihracatçısı olan ülkenin bir nükleer enerji santrali inşa etmek istemesi nedeniyle nükleer alanda da görüşmelerin beklendiğini söyledi. İklim krizi karşısında dünyanın yeşil enerji dönüşümü ve iklim hedeflerine ulaşmak için çözümlere yöneldiğinden bahsetmeye bile gerek yok. Bu bağlamda Avrupa Birliği, Kazakistan’dan başlayarak gelişmekte olan ülkelerle hidrojen ve temiz teknolojiler konusunda ortaklıklar kurmak için çalışıyor (Romano, V. 2022, EURACTIV).

7 Kasım Pazartesi günü Mısır’da düzenlenen COP27 konferansında Komisyon Başkanı Ursula von der Leyen, Kazakistan Başbakanı Alikhan Smailov ile iki taraf arasında “stratejik ortaklık” kuran bir mutabakat zaptı imzaladı (Avrupa Komisyonu).

Komisyon Başkanı Ursula von der Leyen şunları söyledi: “Güvenli ve sürdürülebilir hammadde, rafine malzeme ve yenilenebilir hidrojen tedariki, özellikle fosil yakıtlara olan bağımlılığımızdan uzaklaşırken ekonomilerimiz için yeni ve daha temiz bir temel oluşturmaya yardımcı olacak kilit bir katmandır. Kazakistan ile kurulan bu ortaklık, Küresel Geçit Stratejisi ve REPowerEU Planının hedefleri doğrultusunda daha yeşil ve daha dirençli bir geleceğe yönelik ortak taahhütlerimiz konusunda Avrupa’nın ortak ülkelerle birlikte çalışma kararlılığını göstermektedir. Kazakistan Başbakanı Smailov’a çabaları için teşekkür ediyor ve işbirliğimizi sabırsızlıkla bekliyorum.”

Sonuç olarak Kazakistan, kaynaklar açısından zengin bir ülke ve Rusya, Çin ve Avrupa gibi küresel devler için kilit bir ortak. Avrupa ve Rusya arasında yükselen tansiyon karşısında Kazakistan, Avrupa Birliği için bir tür yeni partner haline gelmekte ve Avrupa Birliği’nin uluslararası ortaklarını çoğaltmasına olanak sağlamaktadır. Ülkeyi Avrupa ve Asya arasında büyüyen bir bölgesel güç haline getiren stratejik konumundan bahsetmeye bile gerek yok. 

Yazar: Derya Soysal

KAYNAKLAR

Asie centrale : à la croisée des mondes – Le Dessous des cartes | ARTE,   https://www.youtube.com/watch?v=aDu0XQK6kBA 

 Barluet, A. (2022) Le Kazakhstan et la France veulent relancer leur partenariat” online via https://www.lefigaro.fr/conjoncture/le-kazakhstan-et-la-france-veulent-relancer-leur-partenariat-20221128 

Barroso JM (2014) Statement by President Barroso following his meeting with Mr Nursultan Nazarbayev, President of Kazakhstan. http://europa.eu/rapid/press-release_SPEECH-14-675_en.htm. Accessed 14 July 2015Return to ref 2014 in article

Communiqué conjoint entre la France et le Kazakhstan sur les relations entre les deux pays, le 30 novembre 2022, online via https://www.vie-publique.fr/discours/287388-presidence-de-la-republique-30112022-france-kazakhstan 

COP27: European Union concludes a strategic partnership with Kazakhstan on raw materials, batteries and renewable hydrogen, online via  https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/en/IP_22_6585 

Euractov; Emmanuel Macron accueille le président Kazakh Tokaiev et pousse l’Europe en Asie centrale, online via 

https://www.euractiv.fr/section/l-europe-dans-le-monde/news/emmanuel-macron-accueille-le-president-kazakh-tokaiev-et-pousse-leurope-en-asie-centrale/ 

European Commission. Directorate-General for Trade (2016) European Union, Trade in goods with Kazakhstan. http://trade.ec.europa.eu/doclib/docs/2006/september/tradoc_113406.pdf. Accessed 2 Apr 2017Return to ref 2016 in article

Kembayev, Z. (2016). Partnership between the European Union and the Republic of Kazakhstan: Problems and perspectives. European Foreign Affairs Review, 21(2).

Konopelko, A. (2018). Eurasian Economic Union: a challenge for EU policy towards Kazakhstan. Asia Europe Journal, 16(1), 1-17.

L’Asie centrale, une région si convoitée FRANCE 24, online via  https://www.youtube.com/watch?v=nQK71TNbDrw 

Railwaytechnology.com, Alstom and Kazakhstan partner to boost local rolling stock production, online via

 ,  https://www.railway-technology.com/news/alstom-kazakhstan-rolling-stock-production/ 

Romano, V. 2022, Un « partenariat stratégique » entre UE et Kazakhstan sur l’hydrogène vert et les matières premières, via Euractiv, online https://www.euractiv.fr/section/energie/news/un-partenariat-strategique-entre-ue-et-kazakhstan-sur-lhydrogene-vert-et-les-matieres-premieres/

The post Avrupa Birliği’nin Yeni Kilit Ortağı Kazakistan appeared first on Bilimdili.com.

Yazar: Prof. Dr. Ekrem Barak ARIKOĞLU

The post Kazakistan: Bir Musibet (Prof. Dr. Ekrem Barak ARIKOĞLU) appeared first on Bilimdili.com.

“Kuraklık nerede başlarsa başlasın, önlem alınmadıkça bütün dünyayı etkisi altına alır…”

Bilimdili Derneği

“Kazakistan’ın Mangıstau ve Kızılorda bölgelerinde kuraklık nedeniyle büyükbaş hayvanlar ölüyor. Resmi verilere göre iki bölgede iki binin üzerinde büyükbaş hayvan öldü. Bunlardan binden fazlası ise atlar idi. Bu sene gerçekleşen kuraklık, karsız geçen bir kış ve ilkbaharda ara sıra yağan yağmurlardan kaynaklandı. Hayvanlar yiyecek su ve ot bulamıyorlar.

Yetkililere göre iki bölgede yaklaşık iki bin at kuraklık nedeniyle hayatını kaybetti.

Atlar ve develer kuraklık ve yiyecek kıtlığı nedeniyle karton kağıt yemek zorunda kalıyorlar.

Tarım Bakanı, bakanlığın düşük fiyatlarla çiftçilere satmak üzere yaklaşık 600 ton arpa satın aldığını söyledi. Bugüne kadar komşu bölgelerden yem alımı için 400 milyon tenge (932.920 ABD Doları) tahsis edilmiştir. Bugün bölgesel valilik, etkilenen tarım üreticilerine ne tür yardım sağlanması gerektiğini hesaplıyor. Yerel sakinler bölgede olağanüstü hal ilan edilmesini istiyorlar, ancak yetkililerden henüz bir yanıt yok.

Kuraklık Sorununa Çözüm Önerileri
Bu tür durumlara karşı dünyada farklı örnekler görmek mümkün. Kazakistan’daki kuraklık ve su sorununa Hollanda örneğinde olduğu gibi yağmur suyu kolayca depolanabilir.

Peki nasıl yağmur suyunu toplayabiliriz? Yağmur suyu toplamanın farklı yöntemleri vardır. İlk olarak en çok uygulanan toplama yöntemi çatıdan varile yağmur suyu toplama yöntemidir. İlk olarak çatıya bir boru sabitlemek. Böylece çatıya akan yağmur suyu boru yardımıyla varile birikir.

Çok fazla yağmur suyu biriktiğinde taşabilir. Bunu önlemek için birkaç tane varil kullanabilirsiniz veya taşma hortumu bağlayabilirsiniz. Taşma hortumu, dolu olan varilin sebze bahçesine veya saksıya yönlendirilmesini sağlar.

İkinci yöntem ise yağmur suyunu yeraltında toplanmasını sağlamaktır. Daha sonra yağmur suyu iniş borusundan bir sızma kasasına, yağmur tankına veya drenaj borusuna yönlendirilebilir. Suyu yeraltında toplayarak, suyu geçici olarak tutabilir ve ardından yavaşça tekrar dibe bırakabilirsiniz. Taşma yoluyla fazla suyu başka bir yere de iletebilirsiniz. Yeraltı kuyularındaki su birçok yerde kullanılıyor. İniş borusundan gelen yağmur suyunun yönlendirildiği yer burasıdır. Su daha sonra bu yeraltı kuyularından geri pompalanabilir. Böylece bahçeyi sulamak, araba yıkamak ve hatta evinizdeki tuvaleti yıkamak için kullanabilirsiniz.

Zai ile Yeşillendirme Tekniği
Zai, eski Afrika tarım tekniğidir. Zai tekniği ile tanıtan ve uyguluyan Yacouba Sawadogo, Burkina Faso’nun kuzeyindeki tarım arazilerinde uzun süredir devam eden çölleşmeyi durdurabilinen kişi olarak biliniyor.

Zai tekniği ile nasıl uyguluyabiliriz? Zai tekniği, sertleşmiş zemine büyük bir çukur (20 – 30 cm uzunluğunda ve derinliğinde ve 90 cm aralıklı) açıp, sonra içine bitki artıkları ve gübreden oluşan bir karışım yerleştirilir.

The post Atlar Toprağı Yiyor: Kazakistan’daki Kuraklık Sorunu ve Çözüm Önerileri appeared first on Bilimdili.com.

Kaynak

Sovyet Sonrası Türkistan Cumhuriyetlerinde Latin Alfabesine Geçiş Süreci

Özbekistan Yeni Latin Alfabesinin Taslağını Tartışmaya Sundu

Kazakistan’ın Ardından Kırgızistan’da mı Latin Alfabesine Geçiyor?

The post Kazakistan, Latin Alfabesinin Yeni Bir Taslağını Sundu appeared first on Bilimdili.com.

Yirminci yüzyıl Kazak halkı için bir taraftan ümidin, bir taraftan ise yaşamak için mücadelenin dönemi oldu. Kazaklar, Bağımsızlığa giden bu yolda halkı, ulusu, dili ve kimliği için büyük bedeller ödedi. Kazaklar, Çarlık Rusyası’na karşı defalarca kez isyan ettiler. Her isyan Çarlık Rusya tarafından kanlı bir şekilde bastırıldı. Ruslar XIX. asrın ikinci yarısında (60-90 yılları arasında) yürüttükleri reform boyunca Kazakların bütün topraklarına Rusya’nın sahip olduğunu duyurmuşlardır. Ardından da reformlar gerçekleştirmeye başlamışlardır. Bu reformlar, Kazak topraklarını geniş ölçüde sömürge haline getirip işgal etmeye zemin hazırlamıştır. Bu tarihlerden sonra da Kazak isyanları devam etmiştir. Bu nedenledir ki, Çarlık Rusya rejiminden memnun olmayan Kazaklar, Bolşevik İhtilali çıkınca yeni bir düzen gelecek ve her şey farklı olacak diye ümitlenmişlerdir. Fakat öyle olmadı.

Kazaklar daha önceki yüzde yüz bağımlı ve karanlık dönem artta kalsın diye umut etmişlerdir. Hatta Bolşeviklerin 1917 yılının nisan ayında gerçekleştirdiği konferansta “Rusya halklarının kendi özgür idareleriyle bağımsızlık alma hakkı vardır.” kararının ardından Kazaklar ve diğer Türk halkları yeni rejimi desteklemişlerdir. Fakat zaman geçtikçe görülmüştür ki aslında “Başkalarının varlığı Rusya’nın sorumluluğundadır.” anlayışına sahip olan yeni Rusya da önceki gibi yine Kazakların millî meselelerine uzak ve düşman olarak kalmıştır.

İşte bu tarihten sonra, yalnız olduklarını anlayan Kazaklar, hem siyasî hem de fikrî alanlarda faaliyetlerde bulunmaya başlamışlardır. Böylelikle Alaş Orda otonomu kurulmuş ve Alaş Orda hareketi başlamıştır. Alaş Orda hareketinin başına Alihan Bökeyhanulı seçilmiştir. Alihan Bökeyhanulı bu hareketin ortaya çıkış sebebinin “Kazakların sahip olduğu topraklarda anarşizme yer vermemek ve ülkede bolşevizmin yayılımını engellemek” olduğunu söylemiştir. Ahmet Baytursınulı, Mağjan Jumabayulı, Mirjakıp Dulatulı, Halil Dosmuhammedulı gibi pek çok aydının içinde olduğu oluşum, siyasî yeniliklerin yanı sıra, dil ve edebiyat alanlarına da millî fikirler getirmişlerdir.

Alaş aydınları 20. yüzyılın başında milletin bağımsızlık meselesini yeniden ele almış, milletin manevî ve medenî ilerleyişinin asıl hazinesinin dil olduğunu haykırmıştır. Bu sebeple, dile sahip çıkmak, dili geliştirmek, kullanım alanını arttırmak gibi yapılması gerekenleri anlatarak Kazak dilinin ulusal statüye ulaşmasına ayrıca önem vermiştir.

Bütün bunların haricinde Alaş Orda, Kazak Gazetesi’ni çıkartmıştır. Beş yıl boyunca (1913-1918) bütün zorluklara, maddi sıkıntılara, sansüre ve savaşlara rağmen gazete çıkmaya devam etmiş, Kazak millî uyanışına katkıda bulunmuştur.

Anadolu’daki Türkleri dahi unutmayan ve bizler savaştayken bizler için şiirler yazan Alaş Orda hükümetine Ruslar son vermişlerdir. 1930-1932 yılları arasında Ahmet Baytursınulı ve beraberindekiler hapse atılmıştır. Ardından 1937 – 1938 yıllarında da hepsi öldürülmüştür.

Sayıları binlere ulaşan şehitler, açlık zamanında ölen milyonlarca Kazak… (Resmî rakamlara göre açlık zamanı 2.4 milyon Kazak vefat etmiştir) Tüm bunların ardından bugün karşımızda 16 Aralık 1991’den beri bağımsız olan Kazakistan var. Bizler, vatanlarımız için mücadele edip şehit düşen kahramanlarımızı unutmamalı, unutturmamalıyız. Bu, onlara en büyük borcumuzdur. Bayrağın sonsuzluğa dalgalansın Kazakistan.

Bu yazı Göçebe Dergisi 6. sayısında yayımlanmıştır.

KAYNAKÇA

ҚАЗАҚ КІТАБЫ: АЛАШ ҚАЙРАТКЕРЛЕРІНІҢ КІТАП БАСУ ІСІНІҢ ДАМУЫНА ҚОСҚАН ҮЛЕСІ» атты халықаралық ғылыми-тәжірибелік конференция материалдары Кеңес Нұрпейісов – Алаш һәм Алаш Орда

The post Kazakistan’ın Bağımsızlık Süreci appeared first on Bilimdili.com.

Yazar: Gamze Nur NALBANT                                                                          

”Сөз мәнісін білсеңіз,

Ақыл – мизан, өлшеу қыл.

Егер қисық көрінсе,

Мейлің таста, мейлің күл.

Егер түзу көрінсе,

Ойлап-ойлап, құлаққа іл.”

”Sözün önemini bilirsen,

Akıl ve teraziyle ölçüp tart sen

Eğri görünürse gözüne,

Hepsini at tamamen küle.

Doğru görünürse gözüne,

Düşün ve kulağını ver o söze.”

Milletine faydasının söz ile olacağını düşünen, yukarıdaki cümlelerin de sahibi olan Abay, Kazakların ”ulu şair”idir. Abay, Kazaklar için o derece önemlidir ki, Kazakistan’ın ilk cumhurbaşkanı olan Nursultan Nazarbayev, Abay için ”Biz Abay’ı tanıtarak aslında Kazakistan’ı dünyaya tanıtacağız, Kazak milletini tanıtmış olacağız.” demiştir. Abay Kunanbayulı’nı ya da Kazakça -ulı ekinin Rusçası -ev eki olduğu için Abay Kunanbayev olarak da bilinen bu yazar kimdir? Onu bu kadar büyük şair yapan nedir? (Ancak belirtmek isterim ki Kazaklar -ev ve -eva eklerine son zamanlarda haklı sebeplerle karşı çıktıkları için bu makalede onu tanınmış adı olan Abay Kunanbayulı olarak yazacağım.)

Abay adında bugün Kazakistan’ın Almatı şehrinde bir üniversite vardır. Bundan başka, onun için yazılmış olan edebî eserler, isminin verildiği caddeler, sokaklar da vardır. Ve Kazakistan’ın pek çok yerinde onun heykellerine, fotoğraflarına denk gelmek mümkün. Hatta Kazaklar Abay’ın 10 Ağustos tarihine denk gelen doğum gününü 2020 uılından başlayarak Abay Bayramı olarak kutlamaktadırlar. Bu bayramda televizyon kanallarında Abay için özel programlar hazırlanır. Zaten Kazakistan’da Abay’ı bilmeyen kimse yok. Onun eserleri pek çok dile çevrilmiştir. Bu kadar önemli bir şahsiyet olduğu için de 2020 yılı UNESCO tarafından ”Abay Yılı” olarak adlandırılmıştır. Çünkü 2020 yılı Abay’ın doğumunun 175. yılıdır.

O; büyük şair, yazar, filozof, bugünkü yazılı Kazak edebiyatının temelini oluşturan bir reformcudur. Asıl ismi İbrahim’dir. Ona bazı kaynaklara göre Abay diye annesi Uljan, bazı kaynaklara göre ise babaannesi hitap etmiştir. O, 10 Ağustos 1845 tarihinde bugünkü Semey bölgesindeki Cengiz Dağları’nın (Kazakçası Şıngıs Tauları) eteklerindeki Karkaralı denen yerde dünyaya gelmiştir. Kazakların Orta Cüz’ünden olup Argın boyundan, onun içinde de Tobıktı kolundan gelmektedir.

Abay, önceleri köylerindeki Gabithan Molla’dan dersler alır. Bazı kaynaklara göre de aynı zamanda Gabdülcabbar isimli Tatar bir molladan dersler almıştır. On yaşına geldiğinde de üç sene boyunca Semey’deki Ahmet Riza Medresesinde okumuştur. Bu medresede Arap, Fars dillerinde din dersleri okutulmaktaydı. Abay din derslerinin yanında, ilmini de geliştirmeye çalıştı. Doğu medeniyetine ait şairlerin eserleriyle, Arap, Fars, Çağatay dillerinde yazılmış olan masal, destan ve kıssadan hisselerle tanışmıştır. Doğu medeniyetinin Nizamî, Nevaî, Seydî, Hafız-ı Şirazî, Fuzulî gibi büyük şairlerini okumuştur. Daha sonra medresenin üçüncü yılında Abay, Semey şehrindeki Rus mektebine gider, Rusça öğrenir. Böylelikle on üç yaşına geldiğinde Arapçayı, Farsçayı, Rusçayı ve Türk lehçelerini o dillerde eserler okuyacak kadar çok iyi derecede bilmektedir.

Evlatlarına karşı sert olan babası Kunanbay, Abay’ın daha küçükken ne kadar akıllı olduğunu ve onun kendisine has yeteneği olduğunu fark eder. Çocuklarına karşı daha çok eleştirmen gibi olan baba, bu çocuğundan çok ümitlidir. Dolayısıyla Abay İbrahim’i okuldan alır ve kendi yanında çalıştırır. Babası devlet işlerinde çalışmaktadır. Abay da babası gibi artık halkın içine karışmıştır. Abay bu şekilde kendi milletinin medeniyetiyle de tanışır. Milletine faydası dokunan söz söyleme kabiliyeti ve adaletliliğiyle halkı arasında adı gittikçe yayılmaya başlar.

Abay o yıllarda Rus valilerin rüşvetçi siyasetini fark edip onlara karşı durmaya kendini adar. ”Eğer ülkeme faydalı ve adil bir insan olabilirsem, ancak o zaman iyi bir insan olabilirim” diye düşünür. Bundan dolayı siyasî seçimlere katılır ve yener. 1876-78 yılları Konır-Kökşe tarafında yönetimde görevlidir. Abay bu yönetim, devlet işlerini adaletle yerine getirir. Onun bu adaletli yanı, halkı istediği gibi ezenler tarafından takdir görmez. Abay haksızlığa uğratılmaya çalışılır, arkasından iftiralar atılır. Ancak bu iftiralar neticesiz kalır. Çünkü halk Abay’dan memnundur.

1870’li yıllarda Petersburg’dan Semey’e gelen Mihaelis ile, 80’li yıllarda ise Rus demokratları olan N. I. Dolgopolov, A. A. Leontev ile tanışır. Bu ileri görüşlü kişilerin Abay’ın siyasete olan bakışına olumlu olarak etki ettiği şüphe götürmez bir gerçektir. Hatta bu konuda Muhtar Avezov ”Rus medeniyeti ile tanışmaya başlayan Abay, Puşkin’den, Belinskiy’den, Çernışevskiy’den eserler okumuştur. Abay’ın klasik şair olmasına sadece Mihaelisler etki etti dersek, Rusların bıraktığı edebî mirasa ihanet etmiş oluruz.” demiştir. Nitekim Abay’ın klasik bir şair olmasında Rus eserlerinin etkisi olduğu kadar, doğu medeniyetinin eserlerinin de Abay’ın şiir dünyasına büyük etki ettiği de hakikattir.

1890 yılında bazı kişiler tarafından Abay’a karşı düşmanlık başlar. Ve bu düşmanlık, 1897 yılına kadar devam eder. Bu durum Abay’ı çok yıpratır. Çok sevdiği kardeşi Ospan’ın ölümü de Abay’ı derinden sarsar. Bu durum, onun bazı şiirlerinde açıkça görülmektedir.

Doğu medeniyetine ait olan iki hikayeyi (Kazakça isimleri ile) ”Masğut” ve ”Yeskendir” olarak şiir şekline dönüştürmüştür. İslam dinine dayanan felsefik bakış açısı da onun şiirlerinde karşımıza çıkmaktadır.

Abay’ın ”Kara Sözler” isminde bir eser de yazmıştır. Bu eserde şairin söz hünerindeki ustalığını, felsefik düşünce tarzını görmek mümkündür. Sonraları Abay’ın Kara Sözler isimli bu eseri Rusçaya, Çinceye, Fransızcaya, Türkçeye gibi pek çok dile çevrilir.  Abay, lirik, satirik ve filozof kimliğinin dışında bestekâr olarak da karşımıza çıkmaktadır. Abay’ın 27 şarkısının 36 nüshası notaya dökülmüştür.

Abay aynı zamanda yeniliği savunmuştur.  O, her şiirinde bilimin ve eğitimin önemini dile getirmiştir. Milletini cahilliğe ve tembelliğe karşı durmaya çağırıp, onları ilme ve aydınlığa davet etmiştir. ”Jasımda Ğılım Bar Dep Yeskermedim (Yaşımda Bilim Var Demedim)”, ”Ğılım Tappay Maqtanba (Bilmi Bulmadan Övünme)” gibi eserlerinde bu konuya rastlamak mümkündür.

Abay 1904 yılında vefat etmiştir. Eserleri Rusçaya ve diğer dillere çevrildi. Muhtar Avezov, Abay’ın hayatını ve eserlerini inceleyerek ”Abay Jolı (Abay Yolu)” isimli eserini yazmıştır. Abay’dan sonraki Kazak şairlerinin çoğu, Kazak edebiyatını Rus, Doğu ve Batı edebiyatlarına yakınlaştırmak istemelerinin bir sebebi, kesinlikle Abay’ın etkisidir. Abay Kazak edebiyatında en çok araştırılan şairdir. Ve hiç şüphesiz bunu hak etmektedir.

 KAYNAKÇA

1- Мекемтас МЫРЗАХМЕТҰЛЫ. АБАЙТАНУ – ХХІ ҒАСЫР КӨГІНДЕ

2- Abay Kunanbayev – Şiirler

3- Абай Құнанбайұлы – Қара Сөздер

4- ҚАСЫМ-ЖОМАРТ ТОҚАЕВ: АБАЙ – РУХАНИ РЕФОРМАТОР

The post Abay Kunanbayulı ve 2020’nin Abay Yılı İlân Edilişi appeared first on Bilimdili.com.

Kazakistan’ın en güneyindeki çayır bozkırları yaz sıcağında ayrı, kış soğuğunda ayrı güzel bir manzara oluşturur. Kazakistan’ın eski başkenti Almatı’nın yaklaşık 170 km kuzeybatısındaki Tamgalı vadisinin sığınağı ve gölgesi, binlerce yıldır insanlar için özel bir yer olmuştur.  Kaya resimlerinin en eskisi 3.500 yıl önce Tunç Çağı ortalarında çizildiği tahmin edilen 5 binden fazla birbirinden ilginç kaya resimleri bulunmuştur.

Bu kaya resimlerinden bazıları silinmek üzere, bazıları ise belirgin şekillerde görülmektedir. Kaya resimleri, koyu renkli kayaları açığa çıkaran çizimlerle soluk bir tezatlık oluşturuyor: Başlarından ışınları parlayan güneş tanrıları, atların üzerindeki savaşçılar, dans eden şamanlar ve hayvan sürüleri.

Hepsi burada yaşayan farklı halkları anlatıyor: Tunç Çağı’ndan Demir Çağı’na ve orta çağa ve hatta çok daha sonrasına kadar bölgede hissedilen değişiklikleri gösteriyor: Yirminci yüzyıl Kazak göçebeleri, bu bölgede Sovyet dönemi araçlarının tasvirleriyle izlerini bıraktılar.

‘İşaretli Yer’

Tamgalı, Kazakistan’da kaya resimleriyle tanınan birkaç yerden biridir. Kazak Türkçesinde Tamgalı sözcüğü Türkiye Türkçesinde de olduğu gibi “işaretlenmiş” veya “boyanmış yer” anlamına gelmektedir. Geçmişten günümüze kaya resimleri sanatı, Türkistan göçebe medeniyetine sahip halklar için oldukça bilindik bir sanattır.

1957’de Anna Maksimova liderliğindeki bir Sovyet arkeolog ekibi bölgedeki sanat eserlerini araştırmaya ve belgelemeye başladı. Binlerce gravürü gruplara ayırmak gibi karmaşık bir görevi başlattılar. O ve ardılları – en son 2000’lerin başında Alexey Rogozhinsky tarafından devam eden çalışmalar- formları tarihlendirdi. Rogozhinsky, kaya resimleri çizen insanları ne anlatmak istediğini ve ne anlama geldiğini analiz etti.

Maksimova’nın çalışmaları, Orta Tunç Çağı’nın bir dönemi olan M.Ö 1500’lerden beri, neredeyse kesintisiz bir şekilde yaşadığını doğruladı. Bozkırlardaki su tabakalarının alçaldığı dönemde bölge genelinde daha fazla yerleşimcileri bölgeye yeri çekmiştir. Tamgalı vadisinde yemyeşil meralar göçebeleri kendine çekmiştir. Maksimova’nın vadiyi ilk araştırmasından bu yana, daha fazla Tunç Çağı yerleşimi ve birkaç cenaze kompleksi ortaya çıkarıldı.

Yeni keşifler

Son yıllarda, Tamgalı Vadisinin yakınındaki Çuy Vadisinin keşfi, yeni kaya sanatı öbeklerini ortaya çıkardı. Almatı Üniversitesi’nden araştırmacılar, yaklaşık 100 km batıda geniş bir alana dağılmış çok sayıda küçük kaya resimlerini alanını belgelediler. Burada keşfedilen petroglifler, Tamgalı’nınkilerle benzer ikonografi ve stilleri paylaşıyor.

Bin yıl boyunca depremler ve doğal erozyonlar sonucunda, Tamgalı’nın kumtaşı kayaları düz, pürüzsüz yüzeyler oluşturdu. Bir sonra ki aşamada, Tunç Çağı halkları, kaya yüzeylerindeki karanlık patinada resimler oluşturmak için ilk önce petroglifleri yumuşak, pürüzsüz kayaya keskin taşlar veya metal aletler kullanarak çizmeye başladılar.

Şamanlar ve güneş tanrıları

Tamgalı vadisinde yapılan arkeolojik araştırmalar, en eski petroglifi 3.000 yıllık olarak tarihlendirilmektedir. Bölgedeki kaya resimleri, beş gruba ayrılıyor.

En uzak kuzey bölgesi, 1. Grup 100 özenle gizlenmiş insan gravürünün – belki de ruhlar alemine erişimi olduğu anlaşılan şamanların – yanı sıra kurtlar da dahil olmak üzere yerel vahşi yaşamın vinyetlerini ve tasvirlerini içeriyor.. Bu eski mağara sanatı, dünyanın en eski av sahnesi olabilir.

Daha güneyde ise daha görünür gravürlerden oluşan 2. Grup. Şamanları ve ritüele katılanların tasvirleri, cinsel ilişki temsillerini ve geyik ve boğa gibi hayvanları içeriyor.

3.Grup, çoğu özellikle boğalar, atlar ve sığırları içeren hayvanlarla ilgili ritüellerle uğraşan insanları betimleyen 800 gravürden oluşuyor.

Geçidin batı tarafındaki tek küme olan 4.Grup, doğum gibi görünen bir kadın figürünün etrafında dans eden insan benzeri figürleri gösteren bir panelin hakimiyetindedir. Bu grup, üst yamaçlarda yer alır ve vadiden açıkça görülebiliyor.

Karanlık ve aydınlık

En güneydeki küme olan 5.Grup, yaklaşık 1000 petroglif içeriyor. Teşkilatlandırma hem daha karmaşık hem de bilinçli görünüyor. Bir yokuş yukarı çıkıldığında rakımla ilgili bir hiyerarşi ortaya çıkıyor:  Alt kısımda ibadet edenlerin ve şamanların tasvirleri hakim. Yokuş yukarı çıktıkça, birçok kişinin güneş tanrısı olduğuna inandığı farklı figürler görülebiliyor. Yayılan ışınların olduğu dairelerin tepesinde insan formları var. Daha da yüksekte, bir panel bu güneş tanrılarının çoğunu bir savaş arabası ile gösteriyor.

Tamgalı’nın beş geçit temelli grubundaki bu 3.000 petroglif, Orta Tunç Çağı’na (MÖ 1500-1200) ve Geç Bronz Çağı’na (MÖ 1200-900) tarihlenmektedir. Tamgalı’da hayatta kalan 26 güneş başı figürü var, bu da bilim adamlarının bu güneş tanrısına özellikle burada saygı duyulduğunu öne sürüyor. (Eski Mısır’ın ana tanrıçası İsis, genellikle başında bir güneş diski ile tasvir edilmiştir.)

Bir boğanın sırtında, güneş tanrısı olduğuna inanılan kendine özgü “güneş başlı” bir figür bulunur. Etkileşimleri Tamgalı’ya özgüdür. Karşıt ışık ve karanlığın güçleri temsil edilmiş olabilir.

Tunç Çağı gravürlerinde öne çıkan bir diğer figür ise, güneş tanrısı formları gibi bölgedeki diğer petroglif sitelerinde de görülebilen boğadır. Ancak sadece Tamgalı’da boğalarla etkileşime giren güneş tanrılarının örnekleri vardır. 4. Grup petroglifte, bir güneş tanrısı boğanın üzerinde duruyor. Bilim adamları, bu düzenlemeyi, güneş başından gelen ışınlarda yayılan ışığa karşı siyah boğanın karanlığının kozmolojik bir fikir olarak yorumladılar. Diğer etkileşimler, Tamgalı’daki petrogliflerde aytıntılı olarak temsil ediliyor: İnsanlar, atlar gibi hayvanlarla, onlara binerek veya ustalaşarak ilişki kurarlar. Diğer sahnelerde şaman figürleri, hayvan derileri giyerek ruh dünyasına ulaşır. 4. Grup’taki insanların doğum yapan bir kadının etrafında dans ettiği panel sahnesinin, tanrılardan korunmak için doğum sırasında gerçekleştirilen bir ritüel dansı temsil edildiğine inanılıyor.

Sanatsal ifadeler

Bölgedeki nüfus yoğunluğu, Tunç Çağı’nın sonunda azalmaya başladı. Ancak araştırmacılar, bölgede hala az sayıda yerleşimcilerin olduğunu söylüyor. Bu dönemde orada yaşayanlar izlerini bıraktı. Bu geçiş dönemine tarihlenen 2.000’den fazla ek petroglif bulunuyor.

Erken Demir Çağı’na (M.Ö. 800-300) tarihlenen bu petroglifler arasında, deve ve geyikler gibi dallı boynuzlu hayvanların daha ayrıntılı tasvirleri bulunmaktadır. Bu Kaya resimleri İskitler tarafından çizildiği bilinmektedir.

Ana metinde İskitlerin, İrani bozkır halkı olduğunu söylenmektedir. Fakat son yıllarda yapılan çalışmalarda İskitlerin günümüz Türk halklarının ataları olduğu genetik ve kültürel olarak kanıtlanmıştır. İskitlerin kökeni üzerine tartışmalar sürerler bazı bilim insanları, İskitlerin İrani ve slav kökenli olduğu üzerinde durmaya devam etmektedirler.

İnsan figürleri daha basit bir şekilde bir çocuğun sopa figürlerinin çizimlerine benzetilebilir. Daha sonra bölgeye Türk kabileleri yerleşti ve çok daha sonraki gravürler (M.S 700-1300) aristokrat Türk yaşamından sahneleri tasvir ediyor: pankartlı şövalyeler ve av sahneleri. Türk figürlerinin çoğu eski çalışmaların üzerine yerleştirilmiştir.

Sitenin kapsadığı birçok zaman dilimi, hala çözülmesi gereken çok şeyi olan günümüz bilim insanlarına meydan okuyor. Tamgalı’nın 2004 yılında UNESCO Dünya Mirası alanı ilan edilmesinin ardından kapsamlı araştırmalar yapan araştırmacılar Alexey Rogozhinsky ve Renato Sala, erken ve geç dönem tarzlarına dikkat çekerek, Tunç Çağı grupları içinde daha ince ayrımlar yapıyorlar.

Bilim insanları, gravürlerin izole edilmiş görüntüler olarak görülemeyeceğini vurguluyorlar. Genel anlamı ve peyzajla ilişkisi henüz tam olarak çözülmemiş bir bütünün parçaları olarak incelenmelidirler.

Kaynak: nationalgeographic

Türklerin Ataları İskitler

İskitlerin Kökeni Üzerine

İç Moğolistan’da Yeni Bulunan Gizemli Kaya Resimleri

The post Şamanlar, Güneş Tanrıları ve Savaşçılar: Kazakistan’da Tunç Çağı’ndan Kalan Binlerce Kaya Resmi Bulundu appeared first on Bilimdili.com.

Hanedanın bilinen en eski atası  Dukak’dır. Dukak, Oğuz Yabguluğu’nda subaşı (birlik komutanı) olarak görev yapmış ve daha sonra oğlu Selçuk bu göreve gelmiştir. Selçuklular, ilk yıllarda Oğuz Yabguluğuna bağlıydılar.  Daha sonra Selçuk Bey ve Oğuz yabgusunun arası giderek açıldı. Bağımsızlığını ilan eden Selçuk bey, kendine bağlı boylarla daha güneye indi ve devletini genişletti…

Selçuklu Bayrağı ile İlgili Görüşme

Kazak araştırmacı Jolımbet Mekiş’ten edindiğimiz bilgiye göre; Büyük Selçuklu Devleti’ne ait olan bayrak, yüzyıllar boyunca  Emirov ailesi tarafından korunmuştur. Emirovlar Kazakistan’ın batısında yer alan Oral ilinde yaşayan köklü bir ailedir… Bayrakla ilgili ilk araştırma, Rusya Emirtaj Müzesi ekipleri tarafından gerçekleştirilmiştir. Emirtaj  ekibi bayrağın 11. yüzyıldan kalma Büyük Selçuk devletine ait olduğunu belirtmiştir. Ekip bayrağı Ermitaj müzesine götürmek istemiş ancak aileden alamamıştır. Emirov ailesi bayrağı 2 yıl önce Astana Müzesi’ne teslim etmişlerdir… Daha fazla ayrıntı edinemediğimiz bayrakla ilgili; Astana Müzesi’nde araştırma yapılması, bilgilerin teyit edilmesi ve bayrağın incelenmesi gerekmektedir…

Büyük Selçuklu Devleti’nin Menşei ve Şeceresi

The post Kazakistan’da Büyük Selçuklu Bayrağı (Çiftbaşlı Kartal) Keşfedildi appeared first on Bilimdili.com.

Devlet Başkanı Kasım Jomart TOKAYEV’e,

Değerli Kasım Jomart TOKAYEV! Bu mektup şikayet mektubu değildir, size filologların onayından geçtiği alfabenin örneğini belge olarak gönderiyoruz. Alfabe,  Kazak dilinin milli alfabesi olması gerekiyor. Kazak dilinde ünlü uyumu, ünsüz uyumu olan ve sondan bağlamalı bir dildir. Kazak dili ezgisel ve eklemeli bir dildir. Kelimenin anlamının saklı kalması için her ses ve harf kendi yerinde olması ve görünmesi gerekir. Bu durumda ses yapısı, hece yapısı, morfem birimleri bozulmaz. Dil bilgisi kurallarında fazla kural olmaması gerekir. Uluslararası isimlerin diğer ülkeler tarafından kabul edilen yazılış ezgisi vardır, ona uymamız gerektiğine inanıyoruz. Sonra neologismleri (yabancı dillerden Kazak diline giren yeni kelimeler) nasıl yazarız sorusu kendi kendiliğinden çözülür.

Zamanında akademisyen A. Kaydari (1991) ilk örneğini sundu, akademik “Kazak Dilbilgisi” (2002), “Kazak fonetiği” (2009) bilimsel olarak temel alınmış ve akademik analiz, inceleme sonucunda yayınlanmıştır (2016).

Uluslararası Türk Akademisi’nin incelemesinden geçen (2013), A. Baytursınulı tarafından adlandırılan Dil Bilimi enstitüsü tarafından hazırlanan (2006-2015), Kazakistan Cumhuriyeti Cumhurbaşkanı başkanlığı altında Ruhani Canlanma programını hayata geçirme yönündeki Ulusal Çalışma Grubu komisyon toplantısında defalarca sunulmuş ve onaylanmıştır (2017). Hazırlanmış olan  “Milli alfabe” için tüm tabloya bakınız.

Kazak dilinde 28 tam ses vardır. “Milli alfabe” kelimenin doğal fonetik ve gramer yapısını tamamen koruyarak yazmaya imkanı sunuyor. Öncelikli gereksinim bu alfabeye göre eğitim ve metodoloji hazırlamaktır. Dünya’da yazılışı kolay, öğrenmesi kolay bir dil yoktur. Kazak dili bunlardan biridir. İlk başta zor olsa da alfabeyi uygulamak ve yazmayı öğrenmek zaman alır.

Türk yazımıyla ilgili olarak, geçen yüzyılın doksanlarında bağımsız Türk devletleri için 34 karakterden oluşan ORTAK ALFABE örneği sundular. Kazakistanlı akademisyenler A. Kaydari, U. Aytbayeviç, Prof. Dr. K. Husayın, E. Kajıbek tarafından temsil edildi. Bilim İnsanları bu alfabe örneğini takip edilmesini doğru buluyor.

Ortak Türk alfabesi: Buradaki amaç, Türk devletlerinden herhangi biri latin alfabesini kabul edecek olursa, gerekli olan harfleri 34 karakterli “Ortak Türk Alfabesi” arasından alınması düşünülmüştür. Böylece, Türk halklarının yazımı bu şekilde ortaklaşacaktır. Bu şekilde ortak metin oluşması sağlanır, birinin yazdığını diğeri okuyabilecektir. Bunun yanısıra, bir diğer önemli konu çözülecek, ortak alfabe Türk halklarını birleştirmenin en iyi yollarından biridir.

En önemlisi, “Milli alfabe” aracılığıyla Türk halkıyla birlikte olacağız.  Filologlar tarafından bugüne kadar birçok monograf, bilimsel makale, konferans raporları, itirazlar, mektuplar şeklinde belgelerin  sunulmasından bu yana 30 yıldan fazla zaman geçti.

A. Baytursınulı Dil Bilimi Enstitüsü Baş Araştırmacısı

Filolog Prof. Dr. Alimhan JUNİSBEK

The post Kazakistan’nın Yeni Alfabeye Geçiş Süreciyle İlgili A. Baytursınulı Dil Bilimi Enstitüsü’nden Kazakistan Devlet Başkanı Kasım Jomart Tokayev’e Açık Mektup appeared first on Bilimdili.com.

Arkeolojik kazılar ağustos ayında başlamıştı. Toplam 15 mezar bulundu. Bu 15 mezar içerisinden bu yıl sadece  4’ü araştırılacaktır. Burada bulunan mezarların bir tanesinde 5 metre derinlikte 70 santimetre çapında yeni bir “Altın  Elbiseli Adam” bulundu. Bu mezar içerisinde kemer, zırh ve çeşitli ürünler altınla kaplıdır.  Bu kazı bölgesinde tarihsel verilere göz önünde bulundurulmakla birlikte, Sarmatya dönemine ait bir anıt bulundu. Bulunan  kurgan MÖ 5. yüzyıla kadar uzanmaktadır.

Araştırmalar hala devam ediyor. Ayrıntılı makale önümüzdeki ay yayınlanacağı gelen bilgiler arasındadır.

Yeni Bulgular Işığında Altın Elbiseli Kadın

Kaynak 

The post Kazakistan’ın Aktepe bölgesinde yeni bir “Altın Elbiseli Adam” bulundu appeared first on Bilimdili.com.